Δευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011

Οι αλλαγές σε Γυμνάσιο, Λύκειο, επιμόρφωση εκπαιδευτικών - Το πλαίσιο των συγχωνεύσεων σχολείων


Ομιλία της Υπουργού Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Άννας Διαμαντοπούλου, στην ημερίδα ενημέρωσης και διαλόγου του Υπουργείου Παιδείας με τους Δημάρχους της χώρας (28-02-2011)

Κυρίες και κύριοι Δήμαρχοι, κύριοι εκπρόσωποι των δημοτικών αρχών, κύριοι Περιφερειάρχες και εκπρόσωποι των Περιφερειαρχών, κύριοι Περιφερειακοί Διευθυντές της εκπαίδευσης, κύριοι Διευθυντές της εκπαίδευσης, κυρίες και κύριοι, ευχαριστούμε πολύ για τη συμμετοχή σας στη σημερινή συνάντηση.
Η σημερινή συνάντηση θα έλεγα ότι έχει τον χαρακτήρα συνάντησης εργασίας. Θέλω να συγχαρώ όλους τους νέους Περιφερειάρχες και Δημάρχους, οι οποίοι αναλαμβάνουν ένα από τα πιο σημαντικά, δύσκολα αλλά και ελπιδοφόρα έργα: να αλλάξουμε τη δομή και τη λειτουργία της χώρας μας, να αποκεντρώσουμε πραγματικά τις εξουσίες και να φέρουμε την ανάπτυξη σε κάθε περιφέρεια μέσα από τις δικές της δυνάμεις.
Ο χώρος της εκπαίδευσης δεν είναι στο επίκεντρο όσων γίνονται το τελευταίο διάστημα, την τελευταία πολύ δύσκολη χρονιά της οικονομικής κρίσης που περνάει η χώρα μας, αλλά νομίζω ότι δεν υπάρχει ούτε ένας που να μη συμφωνεί ότι το θέμα της Παιδείας βρίσκεται στον κεντρικό πυρήνα του εθνικού σχεδίου για τη χώρα.
Μπορεί στην επόμενη περίοδο να αλλάξουν σημαντικά πράγματα. Να βγούμε από την κρίση, να περάσουμε τα επόμενα 3-4 χρόνια σε αυτό που όλοι θέλουμε, δηλαδή σε μία περίοδο ανάπτυξης, αλλά αν δεν έχει αλλάξει το εκπαιδευτικό μας σύστημα, αν δεν έχουμε κάνει τις τομές, τις απαραίτητες αλλαγές, τότε κανείς δεν μπορεί να διαβεβαιώσει ότι δεν θα ξαναβρεθούμε στην ίδια κατάσταση.
Γιατί η κρίση είναι οικονομική, κοινωνική, πολιτική, κρίση κουλτούρας και οφείλουμε να την αντιμετωπίσουμε σε όλα τα επίπεδα.
Σήμερα καλέσαμε εκπροσώπους της Περιφερειακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης -που χειρίζονται θέματα Παιδείας- γιατί πιστεύουμε ότι τώρα στην αρχή της νέας προσπάθειας, θα πρέπει να ορίσουμε το σχέδιο συνεργασίας και να εντοπίσουμε τα προβλήματα. Υπάρχουν πολλά ζητούμενα στη νέα προσπάθεια, καθώς ο «Καλλικράτης» είναι ένα καινούργιο σχέδιο που εφαρμόζεται και τίποτα δεν μπορεί να είναι εύκολο από την πρώτη στιγμή.
Συνδυάζουμε την διοικητική με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Κάνουμε σαφές ότι η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν είναι μία προσπάθεια που θα ξεκινήσει και θα υλοποιήσει μόνο το Υπουργείο Παιδείας, αλλά είναι κάτι που αφορά στο σύνολο των πολιτικών δυνάμεων της χώρας.
Στην Ελλάδα έχουμε ίσως το πλέον συγκεντρωτικό σύστημα στο χώρο της εκπαίδευσης. Όλα ξεκινούν και καταλήγουν στο Υπουργείο Παιδείας. Ο Υπουργός Παιδείας για παράδειγμα έχει ευθύνη για το τι συμβαίνει σε ένα σχολείο στο βόρειο Έβρο. Στις περισσότερες χώρες υπάρχει μια πολύ βαθιά αποκέντρωση των δομών της εκπαίδευσης. Αυτό δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτό θέλει θεσμική, διοικητική και πολιτική προσπάθεια. Είναι, όμως, η στιγμή να κάνουμε αυτό το πρώτο μεγάλο βήμα και να δούμε τη μεταφορά αρμοδιοτήτων, η οποία δεν μπορεί να αφορά μόνο στην ανέγερση των σχολείων, αλλά πρέπει να προχωρήσει πολύ περισσότερο και για αυτό θα ήθελα να σας ενημερώσουμε για το σύνολο των αλλαγών στην εκπαιδευτική πολιτική.
Ένα όργανο της Αυτοδιοίκησης λειτουργεί σωστά, όταν γνωρίζει το σύνολο της πολιτικής και τις ανάγκες. Πρέπει να συμφωνήσουμε ότι κεντρικό στοιχείο της πολιτικής είναι το παιδί - ο μαθητής, η μαθήτρια, ο φοιτητής, η φοιτήτρια. Αυτή είναι η προτεραιότητά μας, όλα τα άλλα, όλες οι άλλες πολιτικές, το τι θέλει το Υπουργείο, το τι θέλει ο Δήμος, το τι θέλουν οι εκπαιδευτικοί, το τι θέλουν οι γονείς, όλα εξετάζονται σε δεύτερο επίπεδο. Πρώτο είναι πάντοτε το παιδί. Θεωρώ ότι όταν υπάρχει αυτή η γνώση, είναι πολύ πιο εύκολη και πολύ πιο ουσιαστική η συνεργασία.
Σήμερα θα ανοίξουμε όλα τα κεφάλαια και θα υπάρξει ενημέρωση σχετικά με τη συνεργασία του Υπουργείου Παιδείας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε όλους τους τομείς: στη μεταρρύθμιση για το νέο σχολείο σε νηπιαγωγείο, και δημοτικό, στη μεταρρύθμιση για το νέο λύκειο, για το νέο τεχνολογικό λύκειο, για τη νέα πολιτική για την επαγγελματική κατάρτιση και τα ΙΕΚ, για τα ΤΕΙ και τα ΑΕΙ, για τη Διά Βίου Εκπαίδευση που αφορά στο σύνολο των πολιτών.
Από το 1830 που ξεκίνησαν οι πολιτικές για την Παιδεία μέχρι σήμερα, έχουν γίνει πολλές προσπάθειες εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, από το Δημοτικό μέχρι τα Πανεπιστήμια. Η ιστορία δείχνει ότι ούτε μία δεν έφτασε μέχρι το τέλος. Αυτό μας βάζει όλους μπροστά σε μια πολύ μεγάλη ευθύνη. Δεν έχουμε περιθώρια ως πολιτεία και ως κοινωνία, να μην φέρουμε σε πέρας μία μεταρρύθμιση που δεν μπορεί να είναι αποσπασματική.
Δεν γίνεται να αλλάξουμε μόνο το τεχνικό λύκειο, μόνο τα πανεπιστήμια, μόνο το δημοτικό σχολείο. Πρέπει η μεταρρύθμιση να ξεκινάει από την αρχή μέχρι το τέλος. Να έχει μία ενιαία λογική και φιλοσοφία, να έχει συγκεκριμένους στόχους και βεβαίως να έχουμε σημαντικές συναινέσεις.
Οι Υπουργοί έρχονται και παρέρχονται. Οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται. Όπως και οι Δήμαρχοι έρχονται και παρέρχονται. Εάν συναινέσουμε και συμφωνήσουμε ότι η πολιτική αυτή θα ακολουθηθεί -άρα θέλουμε σημαντικές συναινέσεις και με άλλα κόμματα, με άλλες πολιτικές δυνάμεις και με κοινωνικές δυνάμεις- τότε μόνο μπορούμε να πιστέψουμε ότι πράγματι σε 10 χρόνια τα αποτελέσματα θα είναι σημαντικά. Δεν υπάρχει κανένας τομέας πολιτικής αντίστοιχος με την Παιδεία, όπου τίποτα δεν μπορεί να έχει άμεσα αποτελέσματα. Αν υπάρχει Υπουργός Παιδείας που φαντάζεται ότι θα «δοξαστεί» με μία μεταρρύθμιση, είναι μάλλον αφελής, γιατί ό,τι γίνεται στην Παιδεία έχει αποτελέσματα -καλά ή κακά- πολλά χρόνια μετά.
Με τη μεταρρύθμιση αυτή φιλοδοξούμε να βάλουμε γερές βάσεις και να μπορέσουμε να την υλοποιήσουμε γρηγορότερα από ότι άλλες χώρες. Η Φιλανδία -που έχουμε όλοι ως παράδειγμα γιατί είναι πρώτη σε επιδόσεις σε θέματα Παιδείας στον κόσμο- ξεκίνησε την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση το 1973, όταν είχε τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση και η ανεργία είχε φτάσει στο 17%. Τότε επέλεξαν, όχι απλά τη δημοσιονομική προσαρμογή ή την οικονομική πολιτική, αλλά την αλλαγή στην Παιδεία.
Πολύ συνοπτικά θα δώσω το συνολικό σχεδιασμό ώστε επιγραμματικά να δείτε όλο το πλαίσιο των αλλαγών.

Δημοτικό και Γυμνάσιο: Η αλλαγή ξεκινάει από τα προγράμματα σπουδών. Αυτή τη στιγμή 11 ομάδες σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και περίπου 250 εκπαιδευτικούς, οι οποίοι επελέγησαν με ανοιχτή προκήρυξη και με βάση τα προσόντα τους, οργανώνουν τα προγράμματα σπουδών. Τέρμα στο βιβλίο, στην αποστήθιση, στην παράγραφο από εδώ μέχρι εκεί. Θα ορίζονται συγκεκριμένοι στόχοι σε κάθε τάξη τους οποίους ο δάσκαλος θα πρέπει να επιτύχει, με ευελιξία, πρωτοβουλία και με διαφορετικού είδους βοηθήματα. Αλλάζει όλη η λογική των μαθημάτων έτσι όπως τα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών: Ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα που έχουν γίνει ποτέ για τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι θα επιμορφωθούν στα νέα προγράμματα σπουδών, αλλά και στις νέες μεθόδους. Αλλάζει ο τρόπος διδασκαλίας του μαθήματος και δημιουργούνται ομάδες στην τάξη. Για αυτό και έχει σημασία η πολιτική για τα σχολεία να δίνει τη δυνατότητα στην τάξη και στο σχολείο να έχουν το μέγεθος εκείνο ώστε να λειτουργούν ομάδες και τα παιδιά να μπορούν να ενταχθούν, όπως συμβαίνει σε όλες, αυτή τη στιγμή, τις αναπτυγμένες, εξελιγμένες και πρωτοπόρες στην Παιδεία χώρες.

Ψηφιακό σχολείο: Τα ψηφιακά εργαλεία αλλάζουν τελείως τη δομή του μαθήματος. Όλο το υλικό και όλα τα μαθήματα είναι αυτή τη στιγμή στο διαδίκτυο με δυνατότητα ανάδρασης. Ο μαθητής για παράδειγμα μπορεί να δει το βιβλίο Φυσικής στο διαδίκτυο και να κάνει μόνος του το πείραμα που υπάρχει στο βιβλίο του.
Όλα τα μαθήματα Δημοτικού, Γυμνασίου, Λυκείου, έχουν ψηφιοποιηθεί, είναι στο διαδίκτυο και μαθητές και εκπαιδευτικοί μπορούν να λειτουργήσουν με διαφορετικό τρόπο. Ήδη ξεκίνησαν τα πιλοτικά προγράμματα σε ένα μεγάλο αριθμό δήμων όπου μπήκε ο διαδραστικός πίνακας στην τάξη.
Ψηφιακό βοήθημα: Σήμερα σε μία πολύ δύσκολη περίοδο που τα παιδιά της Β’ και Γ’ λυκείου έχουν ανάγκη από υποστηρικτική βοήθεια για να δώσουν εξετάσεις, δίνουμε ατομική βοήθεια σε κάθε μαθητή μέσω ψηφιακού βοηθήματος. Δηλαδή σήμερα ένας μαθητής που δίνει Μαθηματικά στην Γ’ λυκείου, μπορεί να μπει στο διαδίκτυο στα Μαθηματικά της Γ’ λυκείου, να πατήσει το μάθημα μιγαδικοί αριθμοί και να δει μία υποδειγματική διδασκαλία - δηλαδή έναν καθηγητή να διδάσκει το μάθημα- να κάνει επιπλέον ασκήσεις, να λύσει απορίες μέσα από μια υπηρεσία όπου θα στέλνει ερωτήσεις και θα παίρνει απαντήσεις μέσα σε μια εβδομάδα- να λύνει πλασματικά και υποδειγματικά διαγωνίσματα και ασκήσεις άλλων χρόνων. Το παιδί από όπου και αν βρίσκεται, από το χωριό του Βοΐου μέχρι το νησί της Ικαρίας και από το κέντρο της Αθήνας μέχρι τον Έβρο, θα έχει πρόσβαση σε αυτή την ειδική βοήθεια. Αυτό φέτος αφορά στα τρία βασικά μαθήματα των τεσσάρων κατευθύνσεων για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις και από το Σεπτέμβριο θα γίνει για όλα τα μαθήματα.
Το Ψηφιακό Σχολείο, όμως, έχει πολύ μεγάλη σημασία να υποστηριχθεί από την Αυτοδιοίκηση. Πρέπει να σας πω ότι έχουμε παραδείγματα πριν ξεκινήσει η πολιτική του Ψηφιακού Σχολείου, στο Πήλιο π.χ. Δημάρχου ο οποίος είχε ο ίδιος με τους δασκάλους κάνει θαύματα. Είχαν μετατρέψει τα σχολεία σε πρότυπα και μάλιστα στο Πήλιο, σε ένα βουνό, σε μια απομακρυσμένη περιοχή, Δήμαρχος και δάσκαλοι άλλαξαν την εικόνα των σχολείων.
Επαγγελματικός προσανατολισμός: Νέος τρόπος υποστήριξης των παιδιών σε όλες τις ηλικίες. Να αρχίσουν από μικρή ηλικία να μπορούν να ανιχνεύουν μέσα από παιχνίδια τις κλίσεις τους και το που θέλουν να πάνε.
Έχει, επίσης, μεγάλη σημασία να δούμε ξανά την αξία της τεχνικής εκπαίδευσης. Ο μέσος όρος των μαθητών στην Ευρώπη είναι 50% στα τεχνικά λύκεια, 50% στα γενικά λύκεια. Στη Γερμανία είναι 70-30, με 70% στα τεχνικά. Στην Ελβετία είναι 75% στα τεχνικά, 25% στα γενικά. Τα τεχνικά σχολεία, τα τεχνολογικά λύκεια - όπως θέλουμε να τα ονομάσουμε - είναι κατ’ εξοχήν ένας χώρος γενικής Παιδείας, που όμως δίνει επαγγελματικά δικαιώματα. Αυτό σημαίνει ότι οι μαθητές μετά μπορούν να βρουν δουλειά. Ο επαγγελματικός προσανατολισμός των παιδιών είναι από τα πιο σημαντικά ζητήματα και βέβαια συνδέεται με τις περιφέρειες. Η κάθε περιφέρεια έχει το δικό της αναπτυξιακό τοπίο. Αυτό πρέπει να συνδεθεί με τις επιλογές που θα γίνουν σε κάθε περιοχή.
Όταν ήμουν Νομάρχης στην Καστοριά είχα επισκεφθεί αρκετά σχολεία για να πείσω τους τότε μαθητές Γυμνασίου να πάνε σε συγκεκριμένο Τεχνολογικό Λύκειο του Πειραιά όπου υπήρχε ειδικότητα συντηρητών εικόνων. Είχαμε βρει τρόπο να φιλοξενηθούν τα παιδιά με την Εκκλησία του Πειραιά ώστε να παρακολουθήσουν τα μαθήματα συντήρησης εικόνων που είχε ανάγκη η πόλη και δεν είχε ούτε έναν συντηρητή. Αυτά τα παιδιά έχουν σήμερα όλα δουλειά.
Γενικό Λύκειο: Αλλάζει όλη η λογική του σχολείου. Δεν ετοιμάζουμε απλά τα παιδιά για τις εξετάσεις. Έχουμε μικρό αριθμό βασικών μαθημάτων. Στα υπόλοιπα μαθήματα θα γίνονται κοινές εργασίες οι οποίες θα αξιολογούνται. Αλλάζει η λογική με την οποία αξιολογούνται οι μαθητές. Οι εξετάσεις θα γίνονται πια σε εθνικό επίπεδο, σε μικρό αριθμό μαθημάτων, με πολύ διαφορετική ύλη και με στάθμιση από τις Σχολές.
Θεωρώ λοιπόν πολύ σημαντικό να υπάρξει πλήρης ενημέρωση για τις αλλαγές που γίνονται στην εκπαίδευση. Το επόμενο διάστημα μέχρι το 2020 υπολογίζουμε 370.000 θέσεις εργασίας που θα αφορούν τεχνικά επαγγέλματα.

Ανώτατη Εκπαίδευση: Το θέμα της μεταρρύθμισης σε Πανεπιστήμια και Τεχνολογικά Ιδρύματα αφορά και το μοντέλο διοίκησης και τις σπουδές, δηλαδή μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που λειτουργούν. Θέλουμε σπουδές με αξία.
Τα περιφερειακά Πανεπιστήμια είναι μία κεντρική επιλογή της χώρας για την εκπαίδευση, την ανάπτυξη των επιμέρους αντικειμένων, την ακαδημαϊκή διδασκαλία, την έρευνα, την ανάπτυξη επιστημόνων και για την ανάπτυξη των περιοχών. Η λειτουργία τους είναι ένα κεντρικό στοιχείο της αλλαγής και είναι σημαντικό να μην αντιμετωπίζουμε με τον ίδιο τρόπο ομοιόμορφα, το σύνολο των Ανωτάτων Ιδρυμάτων. Άλλο είναι το Πανεπιστήμιο του Αιγαίου, άλλο είναι το Καποδιστριακό, άλλο είναι το Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων ή της Δυτικής Μακεδονίας και άλλο Τεχνολογικό Ίδρυμα της Πελοποννήσου και άλλο των Ιονίων. Επομένως δίνουμε τη δυνατότητα μέσα από αυτή την πολυτυπία, να μπορούν τα Πανεπιστήμια να έχουν τη δική τους προσωπικότητα και να ανταποκρίνονται στις δικές τους ανάγκες.
"ΤΙ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΛΟΥΜΕ;"
Οι ενότητες που θα συζητηθούν είναι οι εξής:
- Η πρώτη ενότητα αφορά στο «τι σχολεία θέλουμε» και ποιος είναι ο σχολικός χάρτης για το 2011.
- Η δεύτερη αφορά στο θέμα της μεταφοράς των μαθητών, που είναι από μόνο του ένα πολύ μεγάλο ζήτημα.
- Η τρίτη σχετίζεται με τη θεσμική συνεργασία, τη λειτουργία των Σχολικών Επιτροπών, το θέμα των Σχολικών Συμβουλίων, αλλά και λειτουργικά ζητήματα, όπως το θέμα του καθαρισμού των σχολείων, των υπηρεσιών φύλαξης.
- Η τέταρτη ενότητα είναι τα προγράμματα και οι τομείς στους οποίους υπάρχει συνεργασία ή πρέπει να υπάρχει συνεργασία. Ενδεικτικά αναφέρω το Ψηφιακό Σχολείο. Το πρόγραμμα του σχολείου ορίζεται από το Υπουργείο Παιδείας αλλά κάθε περιφέρεια θα έχει τη δυνατότητα να βάλει μέσα στο εθνικό πρόγραμμα στοιχεία που την αφορούν και που πρέπει να ξέρουν οι μαθητές.
Αριστείας και Καινοτομίας: Έχουμε μια εθνική πολιτική για τη βράβευση της αριστείας και της καινοτομίας στους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας και Ανώτατης Εκπαίδευσης . Αυτό πρέπει να γίνει και σε περιφερειακό επίπεδο.

Πολιτισμός: Θα ανακοινώσουμε ένα πρόγραμμα συνεργασίας με Δήμους για θεατρική αγωγή, για πολιτιστικά γεγονότα που θα είναι μέσα στα σχολεία.

Κυκλοφοριακή Αγωγή : Ένα τεράστιο ζήτημα γιατί έχουμε κάθε χρόνο χιλιάδες νεκρούς στη χώρα μας.
Διατροφή: Πώς τα τοπικά προϊόντα συνδέονται με τα κυλικεία και την τοπική οικονομία. Σχολικές εκδρομές: Με κεντρικό σύνθημα το «Μένουμε Ελλάδα» και πώς για αυτόν το σκοπό μπορούν να συνεργαστούν οι περιφέρειες, αλλά και οι Δήμοι.
Περιβαλλοντική εκπαίδευση :Τα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και πώς αυτά θα γίνουν πηγές μόρφωσης, περιβαλλοντικής συνείδησης και ανταλλαγών μεταξύ των περιφερειών.

Όλη αυτή η προσπάθεια, όλη αυτή η μεταρρύθμιση γίνεται σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για τη χώρα μας. Και είναι σίγουρο ότι δεν είναι πάντα εύκολο να κάνεις μεταρρύθμιση όταν υπάρχουν τεράστια οικονομικά προβλήματα. Γιατί εκτός από μεταρρύθμιση, την ίδια στιγμή να υπάρξει μια ορθολογική διαχείριση των υποδομών, των δεδομένων που έχουμε σε κάθε χώρο, ώστε να πετύχουμε την καλύτερη χρήση τους, να έχουμε τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα σε συνεργασία με τους πρωταγωνιστές της εκπαίδευσης που είναι οι εκπαιδευτικοί. Οι 180.000 εκπαιδευτικοί της χώρας, οι οποίοι όπως ιστορικά αποδεικνύεται ήταν παρόντες με δημιουργικό τρόπο και με περίσσευμα ψυχής για τους μαθητές τους. Είναι οι εκπαιδευτικοί που δεν αφήνουν ποτέ την τάξη. Είναι οι δάσκαλοι και οι καθηγητές, που βάζουν πάνω από όλα τους μαθητές τους. Είναι οι άνθρωποι που είναι δίπλα στη μεταρρύθμιση, που γίνεται και με τις δικές τους δημιουργικές προτάσεις.

Ξεκινάω από την πρώτη ενότητα, τι σχολεία θέλουμε. Έχει γίνει μεγάλη συζήτηση το τελευταίο διάστημα για το θέμα των συνενώσεων. Υπάρχει μια φιλολογία και είναι πάρα πολύ εύκολη. Γιατί γίνονται; «Για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο», είναι η απάντηση. Δεν υπάρχει καμία αναφορά στο μνημόνιο σε οτιδήποτε που να αφορά συνενώσεις ή επιλογές για θέματα σχολείων ή Πανεπιστημίων. Απολύτως καμία. Αν υπήρχε θα είχε δημοσιευτεί. Δεν έχουμε καμία δέσμευση. Είναι ένας χώρος στον οποίο και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να παρέμβει, αλλά και το συγκεκριμένο μνημόνιο δεν έχει καμία παρέμβαση, γιατί δεν είναι οικονομικό θέμα.
Είναι πραγματικά έξω από κάθε ρεαλιστική ανάλυση το να προκύψει οικονομικό όφελος από τη συνένωση σχολείων ή Πανεπιστημίων. Θα κάνω σαφές από την αρχή, ότι οι συνενώσεις γίνονται με βάση ένα υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, της δεκαετίας του ’80 το οποίο επικαιροποιήθηκε το 2006.Είναι κάτι που γίνεται κάθε χρόνο, πότε σε μικρότερη και πότε σε μεγαλύτερη κλίμακα. Γίνεται για παιδαγωγικούς λόγους και έχει στο κέντρο τους μαθητές. Δεν έχει στο κέντρο του, ούτε τη λειτουργία ενός σχολείου, ούτε τη λειτουργία μιας πόλης, ούτε επιλογές διαδικαστικών και διοικητικών θεμάτων, που αφορούν στην εκπαίδευση και το Υπουργείο.
Βεβαίως όλα αυτά θα ληφθούν υπόψη. Το κεντρικό στοιχείο όμως είναι το παιδαγωγικό.
TO NEO ΣΧΟΛΕΙΟ
Η εφαρμογή του Νέου Σχολείου έχει νέες παιδαγωγικές μεθόδους. Υπάρχει ανάγκη ομαδικής λειτουργίας της τάξης. Είναι η λεγόμενη «ομαδο-συνεργατική διδασκαλία». Είναι ο τρόπος που τα παιδιά πρέπει να κοινωνικοποιούνται και να λειτουργούν σε σύνολο.
Θέλουμε να υπάρξουν νέες δυνατότητες για τα παιδιά. Όπως αυτές που εφαρμόσαμε φέτος στα 800 ολοήμερα σχολεία για παράδειγμα στα Αγγλικά. Σας υπενθυμίζω ότι στα 800 σχολεία μπήκαν τα Αγγλικά και η Πληροφορική ως παιχνίδι από την Α΄ Δημοτικού, ώστε να έχουν τη δυνατότητα τα παιδιά με το νέο πρόγραμμα στη Γ΄ Γυμνασίου να παίρνουν το κρατικό πιστοποιητικό από το δημόσιο σχολείο.
Θέλουμε κάθε τάξη να έχει το δάσκαλό της. Είναι αλλιώς τα παιδιά στην Α΄ Δημοτικού να έχουν το δάσκαλό τους, στη Β’, στην Γ’ και αλλιώς να είναι ένας δάσκαλος για έξι τάξεις, ή ένα δάσκαλος για τρεις τάξεις. Τα αποτελέσματα για τα ίδια τα παιδιά είναι σαφώς διαφορετικά.
Θέλουμε να επεκτείνουμε το ολοήμερο σχολείο, να γίνει πιο σωστή εκπαιδευτική αξιοποίηση των δασκάλων και καθηγητών. Όταν τα Γυμνάσια έχουν πλήρες προσωπικό (Πληροφορική, ξένες γλώσσες, εικαστικά κ.α.) τότε υπάρχει η δυνατότητα καλύτερης λειτουργίας των ίδιων των εκπαιδευτικών αντί να τρέχουν από σχολείο σε σχολείο και να μην ξέρουν αν υπάγονται στον έναν Διευθυντή ή στον άλλον ή αν ανήκουν στο ένα πρόγραμμα ή στο άλλο.
Θέλουμε χωριστά τα παιδιά του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου. Θέλουμε πλήρη, σωστή αξιοποίηση όλων των υποδομών σε εργαστήρια και αίθουσες πληροφορικής. Υπάρχουν για παράδειγμα σε ένα κτήριο δύο σχολεία, τα οποία έχουν τέσσερα εργαστήρια πληροφορικής, τέσσερα εργαστήρια φυσικής και χημείας, τα οποία δεν χρησιμοποιούνται βεβαίως, ενώ δίπλα μπορεί να υπάρχει σχολείο που δεν έχει κανένα.
Έχουμε θέσει ως στόχο -και ήδη έχει αντιμετωπιστεί με τη συνένωση των σχολείων στο λεκανοπέδιο- το θέμα της διπλοβάρδιας. Υπάρχουν πολλά και συγκεκριμένα παραδείγματα και για αυτό η κάθε περιοχή, το κάθε σχολείο, ο κάθε Δήμος έχει την ιδιαιτερότητά του, αλλά βεβαίως υπάρχουν ορισμένες γενικές αρχές.
Ποιο είναι το ιδανικό μέγεθος;
Το ιδανικό μέγεθος για τα μεγάλα αστικά κέντρα, για το Δημοτικό, είναι το 12θέσιο Δημοτικό, ώστε να μπορούμε να έχουμε το σύνολο των δράσεων που απαιτούνται με τη μεγαλύτερη δυνατή άνεση για τους εκπαιδευτικούς. Για την περιφέρεια το ιδανικό σχολείο είναι το 6θέσιο.
Για τα Γυμνάσια και τα Λύκεια το ιδανικό μέγεθος για τις μεγάλες πόλεις είναι τα 12 με 15 τμήματα. Βεβαίως ο αριθμός των μαθητών ανά τμήμα δεν αλλάζει πουθενά. Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να στοιβαχθούν μαθητές σε τμήματα. Δεν υπάρχει λόγος σε μια μεγάλη πόλη όπως είναι η Αθήνα ή η Θεσσαλονίκη να υπάρχουν δύο σχολεία σε ένα κτήριο με μέσον όρο μαθητών 12 και 13. Γιατί αυτό λειτουργεί σε βάρος και του σχολείου και πολλές φορές και των μαθητών.

ΕΠΙΛΟΓΗ ΝΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ
Γιατί φέτος ο νέος σχολικός χάρτης;
Γιατί από φέτος προχωρά η εφαρμογή του Νέου Σχολείου. Επομένως είναι πολύ σημαντικό να έχουμε όσο το δυνατόν περισσότερα σχολεία που θα μπορούν να εφαρμόσουν τα νέα προγράμματα. Γιατί φέτος είναι η πρώτη χρονιά που έχουμε την εφαρμογή του «Καλλικράτη», σε συνδυασμό με τα νέα δεδομένα της διοικητικής μεταρρύθμισης.
Γιατί φέτος λήγει η θητεία των Διευθυντών των Σχολείων, η κανονική τους θητεία -θυμίζω ότι δεν έγιναν αλλαγές στους Διευθυντές επειδή άλλαξε η Κυβέρνηση. Θα γίνει η αξιολόγηση των Διευθυντών, ώστε να ξεκινήσουμε από το Σεπτέμβρη με νέο Διευθυντή σε κάθε σχολείο.
Τι διαδικασία ακολουθήσαμε; Όπως είπα υπάρχει θεσμικό πλαίσιο. Είναι ο ν.1566 από τη δεκαετία του ’80. Επικαιροποιήθηκε το 2006 με παιδαγωγικά κριτήρια.
Δεν υπήρχε τότε ούτε Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ούτε τέτοια ζητήματα τα οποία τόσο εύκολα και για εύκολη κατανάλωση βάζουμε στο τραπέζι. Οι συνενώσεις συζητούνται από τη δεκαετία του ’80 και βεβαίως υπάρχουν μελέτες και έρευνες που δείχνουν ποια είναι τα αποτελέσματα για τα παιδιά των μονοθέσιων σχολείων. Τι σημαίνει μονοθέσιο σχολείο, που ένας δάσκαλος έχει έξι τάξεις; Τι σημαίνει διθέσιο σχολείο που δύο δάσκαλοι έχουν έξι τάξεις και παιδιά Α’ και ΣΤ’ Δημοτικού πάνε μαζί, που δεν έχουν διάλειμμα, που δεν έχουν δυνατότητα κοινωνικών δραστηριοτήτων.
Τα αποτελέσματα -βεβαίως το ξέρουν και τα συνέδρια των εκπαιδευτικών ομοσπονδιών- είναι πολύ σοβαρά για τα παιδιά. Όλοι μας έχουμε ευθύνη απέναντι στα παιδιά όχι απέναντι στους ψηφοφόρους μας, γιατί τα παιδιά είναι το μέλλον.
Έχουμε ένα συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο. Εδώ υπάρχουν πάντα οι παράμετροι που πρέπει να λάβει κανείς υπόψη. Άλλο είναι το νησί, άλλο είναι το ορεινό χωριό. Υπάρχουν παντού αντικειμενικές συνθήκες, οι οποίες πρέπει να εξεταστούν. Δεν υπάρχει προκρούστια κλίνη. Προηγήθηκε οργανωμένη υπηρεσιακή καταγραφή σε κάθε περιοχή, Δήμο, γειτονιά. Πόσα παιδιά έχει το κάθε σχολείο, πόσους Διευθυντές, πόσες θέσεις, τι γίνεται δίπλα, ώστε να γίνουν προτάσεις που να μη δημιουργούν προβλήματα στα παιδιά. Αυτή η πραγματική αποτύπωση, δεν αφορά μόνο το Υπουργείο, αλλά και τους ίδιους τους Δήμους. Είναι ήδη έτοιμη η καρτέλα του κάθε σχολείου. Μέσω της καρτέλας του σχολείου η κεντρική υπηρεσία του Υπουργείου και ο Δήμος θα μπορεί θα μπορούν ανά πάσα στιγμή να βλέπει την κατάσταση του κάθε σχολείου, τον αριθμό των μαθητών, τον αριθμό των εκπαιδευτικών, τα τμήματα που λειτουργούν, τις ώρες. Θα έχουμε μια πλήρη εικόνα για κάθε σχολείο.
Ζητήσαμε από τους Διευθυντές να έρθουν σε επαφή με τις Δημοτικές Αρχές. Υπάρχουν Περιφερειακά και Δημοτικά Συμβούλια, που κάλεσαν τον Περιφερειακό Διευθυντή και τον Διευθυντή εκπαίδευσης και έγινε συζήτηση. Θέλω να πιστεύω ότι όλοι οι Διευθυντές λειτούργησαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Και αν υπάρχουν προβλήματα είμαστε εδώ, να τα συζητήσουμε με τους Δήμους, ώστε να έχουμε τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα. Εγκαινιάσαμε μια μορφή διαβούλευσης που δεν έχει προηγούμενο. Κάθε χρόνο το Υπουργείο βγάζει μια εγκύκλιο, με βάση το νόμο. Φέτος η εγκύκλιος αυτή βγήκε στο διαδίκτυο για να ακούσουμε και προτάσεις ώστε να τις λάβουμε υπόψη μας. Προέκυψαν από όλη την καταγραφή, αλλά και από τη διαβούλευση, ενδιαφέροντα στοιχεία. Θα σας πω ορισμένα παραδείγματα.
Είναι δυνατό να λειτουργούν τρία ανεξάρτητα Γυμνάσια σε μια ακτίνα 20 χιλιομέτρων, με μέσο όρο 18 μαθητές το καθένα;
Είναι δυνατό να στεγάζονται δύο σχολεία, με λιγότερους από 100 μαθητές το καθένα, με χωριστές διευθύνσεις και να λειτουργούν πρωί και απόγευμα; Είναι δυνατό να συστεγάζονται Δημοτικό και Γυμνάσιο;
Είναι δυνατόν να έχουν ιδρυθεί ειδικά σχολεία στα χαρτιά και να μην λειτουργούν στην πράξη;
Για όλα αυτά δεν μας φταίει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Και δεν χρειαζόμαστε κανέναν, από πουθενά, να μας πει πώς πρέπει να οργανώσουμε σωστά την εκπαίδευση στη χώρα μας και πώς πρέπει να το κάνουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, γνωρίζοντας ότι έχουμε ουσιαστικά και οικονομικά προβλήματα.
Εμείς οι ίδιοι θα πούμε ποια είναι η σωστή λειτουργία των σχολείων. Πώς θα μάθουν τα παιδιά μας καλύτερα γράμματα. Πώς τα χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου θα πιάνουν τόπο. Πώς ο εκπαιδευτικός θα λειτουργεί στις καλύτερες δυνατές συνθήκες και με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Επιτέλους χρειάζεται από όλους μας θάρρος. Είναι δυνατόν για οποιαδήποτε κινητοποίηση, να αποφασίζουν συνδικαλιστές ή Δήμαρχοι ή γονείς ή ενώσεις γονέων να κλείσουν τα σχολεία για να διαμαρτυρηθούν; Δηλαδή να στερήσουν το μάθημα από τα παιδιά; Είναι δυνατόν ως κοινωνία να αποδεχόμαστε λογικές, που βάζουν τη μάθηση των παιδιών ως στοιχείο εκβιασμού;
Απέναντι σε ποιον; Απέναντι στην πολιτεία ή απέναντι στα ίδια τα παιδιά; Να διαμαρτυρηθούμε στον Υπουργό, στην πολιτική και υπηρεσιακή ηγεσία - αλλά να μην κλείνουμε τα σχολεία. Δεν είναι δυνατό. Είδαμε τις τελευταίες είκοσι μέρες, σε όλη την Ελλάδα, να παίρνουν τα παιδιά από το μάθημα και να τα βγάζουν στους δρόμους ή Δημοτικά Συμβούλια να κλείνουν σχολεία.
Με συγχωρείτε, αλλά έχουμε όλοι μας ευθύνη. Πώς θα αναπληρωθεί το μάθημα που δεν θα κάνει αυτό το παιδί; Για αυτό και έχω ζητήσει από τους Περιφερειακούς Διευθυντές, να υπάρξουν προτάσεις, για αναπλήρωση των μαθημάτων, για κάθε αιτία που τα παιδιά δεν κάνουν μάθημα, για άλλους λόγους, εκτός από αυτούς που ορίζονται από τις επίσημες αργίες.
Κυρίες και κύριοι, προχωράμε στο θέμα του κόστους μεταφορών. Οι μεταφορές είναι ένα τεράστιο θέμα που αφορά στο σύνολο των Δήμων.
Επειδή οι μεταφορές των μαθητών περνάει τώρα στην ευθύνη των Δημάρχων, θα παρακαλούσα να δείτε και να ελέγξετε κι εσείς - από εκεί να ξεκινήσουμε, τα στοιχεία των τελευταίων χρόνων. Το 2004 η μεταφορά ήταν γύρω στα 105 εκατομμύρια. Το 2009 ήταν 260 εκατομμύρια! Υπάρχουν περιοχές και νομοί όπου είχαμε κάθε χρόνο από 30% – 40% έως και 60% αύξηση των μεταφορών.
Αναθέσαμε από πέρυσι μια μελέτη στο Ινστιτούτο Μεταφορών του Ερευνητικού Κέντρου της Θεσσαλονίκης για την αντιμετώπιση των συνδυασμένων μεταφορών, ώστε από το Σεπτέμβριο να υπάρξει η καλύτερη δυνατή διαχείριση.
Μέχρι το Σεπτέμβριο θα υπάρξει αντιμετώπιση για να μπορέσει να «βγει» αυτός ο χρόνος. Γιατί είναι αδύνατο οι Δήμαρχοι να αντιμετωπίσουν τώρα, με τα προβλήματα που έχουν μέχρι τον Ιούνιο το θέμα. Βεβαίως θα υπάρξει επικοινωνία για την αντιμετώπιση των χρεών που είναι πολλά. Επειδή δεν υπήρχε σχεδιασμός και έγινε με τον τρόπο που έγινε σε πολλές περιοχές, φύγαμε από κάθε λογική. Άλλος ο προϋπολογισμός που έβαζε το Υπουργείο με προτάσεις των νομαρχιών και άλλα αυτά που προέκυπταν στο τέλος της χρονιάς, με τεράστιες αποκλίσεις.
Έρχομαι στο θέμα της συνεργασίας. Υπάρχει η Υπουργική Απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών για τις σχολικές επιτροπές. Οι σχολικές επιτροπές θα λειτουργήσουν με τη συνεργασία των σχολείων, των Δήμων και των εκπαιδευτικών. Χρειάζεται, με το που θα συσταθεί η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), να υπάρξει μια διαρκής επιτροπή του Υπουργείου Εσωτερικών, του Υπουργείου Παιδείας και της ΚΕΔΕ, ώστε όλα αυτά να μπουν σε σειρά..
Κυρίες και κύριοι.
Έχουμε έναν πολύ δύσκολο αγώνα γιατί όλες αυτές οι αλλαγές γίνονται σε μια περίοδο με τεράστια οικονομικά προβλήματα.
Όμως, πιστεύω βαθιά ότι όλοι έχουμε έναν κοινό στόχο και αυτός ο στόχος δεν είναι απλά να σώσουμε την Ελλάδα. Είναι να αναγεννήσουμε την Ελλάδα.
Τελειώνω με μια φράση του Ελύτη με την οποία έκλεισε την ομιλία του όταν πήρε το Νόμπελ: «Η μοίρα μας, όχι η διάσωση, αλλά η αναγέννηση της Ελλάδας, είναι στα χέρια μας». Για αυτό πρέπει να προετοιμάσουμε το μέλλον, δηλαδή τα παιδιά μας.

Τρίτη, 22 Φεβρουαρίου 2011

Παρουσίαση νέου “Λόγιου Ερμή” στον Βόλο


Η Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Πολιτισμού (http://www.emep.gr/ ) και το περιοδικό νέος Λόγιος Ερμής διοργανώνουν εκδήλωση με θέμα:
Aπέναντι στη παγκοσμιοποίηση, τον μεταπρατισμό, τον εθνομηδενισμό:
Ενας Ελληνικός Διαφωτισμός είναι εφικτός”,
με παράλληλη παρουσίαση του περιοδικού “Nέος Λόγιος Ερμής”.
H εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 25 Φεβρουαρίου και ώρα 7:30 μ.μ. σε συνεργασία με το Δήμο Βόλου, στο Αχίλλειο Δημοτικό Κινηματοθέατρο με ομιλητές τους: Απόστολο Διαμαντή (πανεπιστημιακό – ιστορικό), Γιώργο Καραμπελιά, Αννίτα Πρασσά (προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους στο Βόλο), Κώστα Μοράρο (ιστορικό) και συντονιστή τον δημοσιογράφο Νίκο Βαραλή.

Κυριακή, 20 Φεβρουαρίου 2011

Ιγνάτιος: "Απαιτείται ενότητα για να κρατήσουμε υποχρεωτικό το μάθημα των Θρηκευτικών..."



BOΛΟΣ, 19.2.2011

Σπουδαία Θεολογική Ημερίδα πραγματοποιήθηκε σήμερα στο Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλίας, με θέμα «Θρησκευτικά: Η αναγκαία απάντηση για το νόημα της γνώσης», με συνδιοργάνωση της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος και της Ένωσης Θεολόγων Μαγνησίας.

Την Ημερίδα χαιρέτησαν ο Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων Μαγνησίας και Λαρίσης κ. Απόστολος Ποντίκας, ο Πρόεδρος της Ενώσεως Θεολόγων Μαγνησίας κ. Τριαντάφυλλος Πασσιάς και ο Αντιπρόεδρος της Π.Ε.Θ. κ. Ηλίας Φραγκόπουλος.

Την έναρξη των εργασιών κήρυξε ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος, ο οποίος, μεταξύ άλλων, επεσήμανε ότι «Σκοπός της σημερινής εκδήλωσης, δεν είναι η υπεράσπιση κάποιων συντεχνιακών αιτημάτων. Κίνητρο όλων και δικό μου προσωπικά, είναι ο πόνος για ένα σχολείο που κινδυνεύει να χάσει οριστικά κάθε επαφή με την ενοποιό ουσία των πραγμάτων και να καταντήσει ένα απλό γρανάζι στη μηχανή παραγωγής διασπασμένων προσωπικοτήτων, έτοιμων να ενταχτούν σε μία κοινωνία, μάλλον σε μία αγέλη, διαρκώς ανικανοποίητων καταναλωτών...» Σε άλλο σημείο του Χαιρετισμού του ο κ. Ιγνάτιος τόνισε: «Ας μη γελιόμαστε! Η αναγκαιότητα -και όχι απλή υποχρεωτικότητα- των θρησκευτικών δεν αφορά μόνο την Εκκλησία η τους θεολόγους. Αφορά στόχους και προτεραιότητες μίας ολόκληρης κοινωνίας. Αφορά τη διατήρηση ερωτημάτων για το νόημα της γνώσης, το νόημα του τόσου κόπου μαθητών και διδασκόντων, το νόημα της ζωής στο σύνολό της. Αφορά την ανάγκη ύπαρξης σημείου αναφοράς, την ανάγκη ύπαρξης προτύπων, την ανάγκη ύπαρξης σταθερών αρχών και αξιών. Αφορά όμως και εμάς. Και μάλιστα σε όλο το φάσμα των ρόλων μας. Εκείνο του ποιμένα, του λειτουργού, του θεολόγου, του δασκάλου, του προτύπου. Αναμφίβολα είμαστε μέρος του προβλήματος μίας κοινωνίας, που εθίστηκε στις εύκολες λύσεις, τα κεκτημένα, τον άνευρο θεολογικό λόγο, την εξ αποστάσεως διαποίμανση, την ομφαλοσκοπία. Και ακριβώς επειδή είμαστε μέρος του προβλήματος, μπορούμε να γίνουμε και μέρος της λύσης του. Εάν στις παραλείψεις και τα σφάλματα προστεθεί η αδράνεια, η μοιρολατρία και η αναβολή, θα βρεθούμε αναπολόγητοι μπροστά σε μία γενεά, που θα μεγαλώσει στερημένη από ιδανικά, προοπτικές, ανοιχτούς ορίζοντες και ανοιχτούς ουρανούς. Μία γενεά που θα αναζητεί το απόλυτο και τον ηρωισμό στις οθόνες, στις κερκίδες και στην κατανάλωση. Μία γενιά χωρίς μέτρα και σταθμά στις ανθρώπινες σχέσεις, στον εργασιακό χώρο, στην κοινωνική της ζωή. Μία γενιά χωρίς ταυτότητα, ούτε προσωπική, ούτε εθνική, τελικά ούτε ανθρώπινη...»

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ

Πρώτος ομιλητής ήταν ο κ. Κων/νος Ζορμπάς Κοινωνιολόγος - Θεολόγος, Σύμβουλος Α΄ για Εκκλ/κά θέματα στην μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία και την Αντιπροσωπεία της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ε.Ε., ο οποίος μίλησε με θέμα «Η νέα γεωπολιτική σκηνή των θρησκειών στη διευρυμένη Ευρώπη. Προκλήσεις και προοπτικές για την Ευρωπαϊκή κοινωνία και το σχολικό περιβάλλον». Ο κ. Ζορμπάς σημείωσε ότι «οι πολλαπλές αλλαγές που συντελούνται σήμερα στην Ευρώπη επηρεάζουν συνεχώς τους πολίτες της Ευρωπαϊκής κοινωνίας και δημιουργούν νέες θρησκευτικές ταυτότητες. Το φαινόμενο του αποκουλτουραλισμού της θρησκείας και ο θρησκευτικός Ευρωπαϊκός πλουραλισμός επιβάλει την καλλιέργεια και την κατανόηση ενός αναδυόμενου προβληματισμού από τους μαθητές, πιστούς ή μη πιστούς, με θρησκευτικές ή μη θρησκευτικές πεποιθήσεις, ώστε να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή των εθνικών κρατών χωρίς τον κίνδυνο της διάσπασης» Ο ομιλητής παρουσίασε το θρησκευτικό φαινόμενο στον κόσμο και στην Ευρώπη, τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι αλλαγές και οι εξελίξεις, τόσο στην κοινωνία όσο και στην εκπαίδευση και επεσήμανε ότι «στην Ευρώπη, ενώ η θρησκευτικότητα των Ευρωπαίων πολιτών βρίσκεται σε παρακμή, το θρησκευτικό τοπίο πολλαπλασιάζεται, κυρίως με την μετακίνηση των πληθυσμών. Η πληθυντικότητα των θρησκειών στην Ευρώπη είναι ένα σημαντικό στοιχείο, κυρίως όταν δεν αναγνωρίζεται ως αξία, αλλά ως γεγονός αρνητικό και αδιάφορο στην πολιτική σκηνή»

ΤΑ ΗΘΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ

Ακολούθησε η κ. Μαρία Πλατσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, η οποία μίλησε με θέμα «Τα ηθικά και ηρωικά πρότυπα παιδιών και εφήβων και ο ρόλος τους στην ανθρωπιστική εκπαίδευση». Η ομιλήτρια, μεταξύ άλλων, ανέφερε ότι «Στην ανθρωπιστική εκπαίδευση σημαντικό ρόλο έχει ολόκληρο το άτομο, όχι μόνο ως νους και διάνοια, αλλά και ως ον ηθικό, συναισθηματικό και κοινωνικό. Η ηθική ψυχολογία μελετά την φύση και την δομή της έννοιας ηθική, όπως την αντιλαμβάνονται τα παιδιά και οι ενήλικες. Η ηθική εκπαίδευση έχει στόχο την εφαρμογή των κατάλληλων μεθόδων και προγραμμάτων, έτσι ώστε να προαχθεί η ηθική ανάπτυξη και να ενισχυθεί η εκδήλωση θετικής, κοινωνικής συμπεριφοράς στους εκπαιδευόμενους. Η μελέτη ηρωικών προτύπων μπορεί να είναι ένας χρήσιμος και πρακτικός τρόπος για να μελετήσουμε τις ηθικές αξίες και πεποιθήσεις των παιδιών και τις απόψεις τους για το τί αποτελεί θετική κοινωνική συμπεριφορά... Τα ηρωικά πρότυπα μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως ένα μέσο εκπαιδευτικής παρέμβασης με στόχο την προώθηση της συναισθηματικής και ηθικής ανάπτυξης των παιδιών...»

Ο ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ

Επόμενος ομιλητής ήταν ο Κοσμήτωρ της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. κ. Μιχαήλ Τρίτος, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Γιατί πρέπει το μάθημα των θρησκευτικών να είναι υποχρεωτικό». Ο κ. τρίτος, καταρχήν εξήρε την σχέση αγάπης και συνεργασίας του Μητροπολίτου Δημητριάδος κ. Ιγνατίου με τους θεολόγους - Εκπαιδευτικούς και το ενδιαφέρον του για το μάθημα των θρησκευτικών.

Στη συνέχεια σημείωσε ότι η υποχρεωτικότητα του μαθήματος των θρησκευτικών επιβάλλεται: 1. Από το Ελληνικό Σύνταγμα, 2. Από το γεγονός ότι ανταποκρίνεται στο παιδαγωγικό αίτημα της αγωγής του όλου. Η Ορθόδοξη αγωγή αναπτύσσει την προσωπικότητα, τις βουλητικές, νοητικές και συναισθηματικές ανάγκες του μαθητή, ενώ ολοκληρώνει την προσωπικότητά του. Επίσης, καλλιεργεί την ηθική συνείδηση, σε μια εποχή κρίσης, βίας και αντικοινωνικής δράσης, αναπτύσσει την κριτική σκέψη και συνδέει με το πολιτιστικό και ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον του τόπου. Συμβάλει στην διάκριση της υγιούς προς την αρρωστημένη θρησκευτικότητα, ενώ διαφυλάσσει από τον κίνδυνο των αιρέσεων και της παραθρησκείας. Καλλιεργεί πρότυπα ζωής, τον κοινωνισμό, προάγει την κοινωνική ειρήνη και προβάλει την αγάπη έναντι του μίσους και της κοινωνικής εκμετάλλευσης. 3. Από το γεγονός ότι ο Χριστιανισμός είναι ιστορικό - πολιτιστικό μέγεθος γιγαντιαίων διαστάσεων, που έταμε την ιστορία και έγινε η βάση του Ευρωπαϊκού πολιτισμού. Καθοδήγησε την πνευματική ζωή, συνέβαλε στην διαμόρφωση του Δικαίου, ανακήρυξε την ανθρώπινη αξία, κυρίως της γυναίκας, υπηρέτησε την τέχνη, ημέρωσε τα ήθη, προστάτεψε και αγωνίστηκε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την εδραίωση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ο ομιλητής κατέληξε σημειώνοντας ότι «λόγοι ιστορικοί, πολιτιστικοί, εθνικοί και θρησκευτικοί, καθιστούν το μάθημα τον θρησκευτικών υποχρεωτικό»

ME MATIΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ

Τέταρτος ομιλητής ήταν ο κ. Παντελής Σαββίδης, γνωστός Δημοσιογράφος της ΕΤ3, ο οποίος μίλησε με θέμα «Διδασκαλία των θρησκευτικών: μια δημοσιογραφική προσέγγιση». Ο κ. Σαββίδης επεσήμανε την ανάγκη «Η Εκπαίδευση να είναι συντηρητική, με την απλή και πρωταρχική σημασία της λέξης, να συντηρεί δηλ. τον πολιτισμό που οι πρεσβύτεροι έχουν παραλάβει και να τον παραδίδει στους νεότερους. Όταν δεν καταφέρνουμε ή δεν θέλουμε να μεταβιβάσουμε στους νέους τις αξίες και την κληρονομιά που συνιστούν τη συλλογική συνείδηση, όταν τους αφήνουμε χωρίς μνήμη, καταδικάζουμε τον εαυτό μας να ζήσει ένα τεράστιο χάσμα γενεών, από το οποίο δεν πρόκειται να βγούμε όσο το αντιμετωπίζουμε σαν οπισθοδρομική φαντασίωση κάποιων απροσάρμοστων συντηρητικών μεσοαστών...» Σε άλλο σημείο της ομιλίας του σημείωσε ότι «το μάθημα των θρησκευτικών έχει και αν δεν έχει πρέπει να έχει, κατά βάση γνωσιολογικό χαρακτήρα και αποβλέπει στην ενημέρωση των μαθητών για το θρησκευτικό φαινόμενο γενικότερα και ειδικότερα στην κατανόηση της θρησκευτικής διάσταση των επί μέρους θεμάτων της ζωής, καθώς και στο πώς το θρησκευτικό «πιστεύω»επέδρασε και επιδρά στη διαμόρφωση του πολιτισμού...»

Υπογράμμισε, στη συνέχεια, ότι «για να χαρακτηριστεί το μάθημα των θρησκευτικών στην εποχή μας ως μορφωτικό αγαθό, όπως πράγματι είναι, χωρίς σοβαρές αμφισβητήσεις, πρέπει να πληροί ορισμένους όρους και από πλευράς περιεχομένου και από πλευράς μεθοδολογίας διδασκαλίας, ώστε να ανταποκρίνεται στα δεδομένα και τις προκλήσεις του σήμερα. Αυτοί μπορεί να είναι η Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση, όπως αυτή αποτυπώνεται στα μνημεία του πολιτισμού, οι βασικές αρχές του δημόσιου σχολείου, η πολυπολιτισμική διάσταση της κοινωνίας και τέλος, τα ψυχοπαιδαγωγικά χαρακτηριστικά του μαθητή...» Ο κ. Σαββίδης υποστήριξε ότι «το μάθημα των θρησκευτικών δε μπορεί να έχει κατηχητικό περιεχόμενο, δε μπορεί να είναι μάθημα μύησης στην πίστη και την ζωή της Εκκλησίας. Το σχολείο δε μπορεί να υποκαταστήσει την Εκκλησία στον μυσταγωγικό της ρόλο. Δεν έχει τις προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο, διότι δεν το διοικούν ποιμένες της Εκκλησίες και οι μαθητές που φοιτούν σ' αυτό δεν είναι υποχρεωτικά μέλη της Εκκλησίας. Το σχολείο έχει την υποχρέωση να καλλιεργεί την κριτική ικανότητα των μαθητών και τα τους ενημερώνει. Να εκθέτει σ' αυτούς την πείρα του παρελθόντος, να τους δίνει τις προϋποθέσεις και να τους ωριμάζει, ώστε να κάνουν επιλογές για τις οποίες θα έχουν ακέραιη την ευθύνη. Δυστυχώς, όμως, αντί για ήρεμη και ειλικρινή συζήτηση προκαλούνται ενστικτώδεις αντιδράσεις, λόγω προκαταλήψεων και διαστρεβλώσεων. Αφενός μεν οι μνήμες ενός νεφελώδους ευσεβούς παρελθόντος... οδηγούν τις συζητήσεις για το θέμα αυτό σε ακρότητες... και από την άλλη μεριά έχουμε αντιδράσεις που τις χαρακτηρίζει ένας έντονος αρνητισμός»

Ο κ. Σαββίδης κατέληξε λέγοντας ότι «το μάθημα πρέπει να παραμείνει υποχρεωτικό να συνδέει κατάλληλα με την συνέχεια και την παράδοση του Ελληνικού πολιτισμού, να είναι κριτικό για κάθε μορφή θρησκευτικής παθολογίας και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας ελεύθερης πλουραλιστικής δημοκρατικής κοινωνίας... Συμπερασματικά, ο θρησκευτικός εγγραμματισμός, που επιτυγχάνεται στα όρια ενός υποχρεωτικού θρησκευτικού μαθήματος, προβάλλει απαραίτητος για τον σύγχρονο νέο άνθρωπο και είναι ανάγκη να υλοποιείται νηφάλια, επιστημονικά και με σεβασμό στις συνθήκες του σύγχρονου δημοκρατικού και πλουραλιστικού σχολείου».
ΠΕΘ ΥΠΕΡ ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΟΤΗΤΑΣ
Τη διαφωνία του με την παραπάνω πρόταση να αποκτήσει το μάθημα γνωσιολογικό χαρακτήρα εξέφρασε με παρέμβασή του ο αντιπρόεδρος της ΠΕΘ κ. Ηλ. Φραγκόπουλος αναφέροντας ότι η ΠΕΘ εμμένει στην άποψή της να έχει το μάθημα ομολογιακό χαρακτήρα, ενώ υπογράμμισε και ως άποψή δική του και ως θέση της ΠΕΘ την άποψη που λέει ότι "ναι, εμείς δεν έχουμε ενδοιασμό νά' χει κατηχητικό προσανατολισμό το μάθημα και να συνεργάζεται το σχολείο με την Εκκλησία για να μεταδώσει κατά τον καλύτερο τρόπο το μήνυμα της χριστιανικής μας πίστης στα παιδιά".

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ΣΤ. ΜΠΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ

Κατά την 3η και τελευταία Συνεδρία, πρώτος ομιλητής ήταν ο κ. Σταύρος
Μπαλογιάννης
, Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ., ο οποίος μίλησε με
θέμα «Η αναγκαιότητα του μαθήματος των θρησκευτικών». Ο ομιλητής εξαρχής
επεσήμανε την αναγκαιότητα του μαθήματος γιατί στην εποχή μας κυριαρχεί
υπαρξιακή κρίση. Κατ' αυτήν ο άνθρωπος αναζητεί τον εαυτό του, βιώνει την
κοινωνική απομόνωση, καλείται να πάψει να σκέπτεται. Επικρατεί το άλγος σε
όλες τις διστάσεις του: ψυχική, ψυχολογική, σωματική, ηθική, φιλοσοφική,
κοινωνική, θεολογική.

Στη συνέχεια ανέλυσε συγκεκριμένα φαινόμενα της εποχής: Την αποδόμηση της
κοινωνίας, την πορεία προς την παγκοσμιοποίηση, τα χαρακτηριστικά της οποίας
είναι, η υπέρβαση του εθνικού στοιχείου, των θρησκευτικών διαφορών, η
επικράτηση ενός τύπου πολιτιστικού περιγράμματος, ενός πολιτικού συστήματος,
μίας γλώσσας, ενιαίας τεχνοδομής, η ενοποίηση του χωροχρόνου, η κατάργηση
ρυθμιστικών οικονομικών διαστάσεων, η ανάδειξη οικολογικής παραμέτρου, η
απο-προσωποποίηση του ατόμου, η έμφαση στην οικονομική ευημερία.

Ο κ. Μπαλογιάννης μίλησε για την επάνοδο των ειδώλων στην εποχή μας. Των
ειδώλων του αρχέγονου ανθρώπου, της Πολιτείας, των σύγχρονων ειδώλων
(υλιστικού ευδαιμονισμού, ανθρωπισμού, υπερανθρώπου). Η ειδωλολατρία νοείται
ως προσπάθεια εξόδου από την αμφίρροπη θέση μεταξύ αγαθού και κακού, με
αποτέλεσμα την επικράτηση του φόβου.

Ο κ. Μπαλογιάννης μίλησε για την αναγκαιότητα ψυχικής αρμονίας, η οποία
εξαρτάται, εν πολλοίς, από τη διαπαιδαγώγηση στην οικογένεια, το σχολείο,
την κοινωνία. Έχει σκοπό την μη ανάπτυξη αρνητικών συναισθημάτων, την
καλλιέργεια ηθικών αξιών, την ανάπτυξη ηθικής συνείδησης και την εδραίωσή
της. Χωρίς αυτή ο άνθρωπος οδηγείται στην αυτοαπόρριψη. Γι' αυτό είναι
απαραίτητη η δύναμη των πνευματικών αξιών. Αν βγάλουμε τα θρησκευτικά από το
σχολείο όχι ως μάθημα θρησκειακό, αλλά ως μαρτυρία του Σταυρού και της
Ανάστασης, θα προσφέρουμε αρνητική υπηρεσία στους νέους της εποχής μας. Το
μάθημα θα επικρατήσει, όμως, όσο υπάρχει ο Θεολόγος που θα το ζήσει
βιωματικά, ως γεγονός της Ανάστασης. Μέσα από ένα τέτοιο μάθημα ο άνθρωπος
θα αποκτήσει κοινωνική συνείδηση κατά το πρότυπο της Αγίας Τριάδος.

«ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ, ΩΣ ΑΝΑΓΚΗ, ΩΣ ΑΠΕΙΛΗ…»

Ακολούθησε ο κ. Αντώνιος Σμυρναίος, Λέκτορας Νεοελληνικής Ιστορίας και
Διδακτικής της Ιστορίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ο οποίος ανέπτυξε το
θέμα «Όταν το Μυστήριο συναντά το μάθημα: Τα θρησκευτικά ως ανάγκη, ως
απειλή, ως εναλλακτική πολιτισμική γυμναστική»

Ο κ. Σμυρναίος, μεταξύ άλλων, επεσήμανε ότι «μια συζήτηση για την
αναγκαιότητα του μαθήματος των θρησκευτικών σήμερα δεν θα μπορούσε να μη
συσχετιστεί με το γεγονός ότι η δυνατότητα των άμεσα ή έμμεσα εμπλεκομένων
στο μάθημα αυτό να υπερασπίσουν την αποστολή τους και την αποστολή του
μαθήματος φαίνεται να έχει σημαντικά εξασθενήσει. Τα θρησκευτικά είναι
εμφανές ότι απειλούνται, γι' αυτό και εγείρονται, ιδιαίτερα σήμερα, ζητήματα
αναγκαιότητας, δηλ. νομιμότητας μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο
εξουσίας...»

Σε άλλο σημείο της ομιλίας του υπογράμμισε ότι «Οι παιδαγωγικές αρχές αλλά
και η ίδια η αναπόδραστα παιδαγωγική προσωπικότητα των διδασκόντων πρέπει να
χρησιμοποιούνται μέσα στο μάθημα των θρησκευτικών ως υποδοχείς και ως
ελκυστείς του Μυστηρίου, ανοίγοντας το φεγγίτη του ουρανού στους μαθητές...
Το Μυστήριο πρέπει να συναντά το μάθημα, αλλά και το μάθημα να δεξιώνεται το
Μυστήριο, πρέπει δηλ. να υπάρχει η αγωνιώδης μέριμνα των διδασκόντων να
ξεκινήσει μέσα από την ίδια τη σχολική τάξη η κατεργασία, όχι μιας
γνωστικής. Ηθικολογικής ή πολιτιστικής, αλλά μιας αγαπητικής σχέσης ανάμεσα
στο μαθητή και στον Θεό, αλλιώς η αυτοαναίρεση του μαθήματος θα είναι
απολύτως δεδομένη, αλλά και φυσιολογική...»

Κατέληξε λέγοντας ότι «το θρησκευτικό μάθημα απειλείται γιατί απειλεί.
Απειλούσε τη νεωτερικότητα, απειλεί και τη διάδοχό της. Δεν είναι αλήθεια,
όμως ότι, εκ της φύσεώς του, απειλεί; Δεν αποτελούσε πάντοτε σκάνδαλο και
μωρία; Σκεφθήκατε ποτέ πώς θα μπορούσε να διαχειριστεί το σκάνδαλο και τη
μωρία ένα σχολικό μάθημα; αλλά και πάλι, πάντοτε δεν αντιτίθετο ευθέως προς
τον κοσμοκράτορα του αιώνος τούτου; Μας κάνει εντύπωση όταν αποστραγγίζεται
σε ηθικολογία ή πολιτιστική γυμναστική;... Συνεπώς, τα θρησκευτικά είναι
υβριδικό μάθημα και αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη του ευλογία, αλλά και το
ριζοσπαστικό του διακύβευα σε ένα κόσμο που μονίμως, αλλά και νομίμως,
σύμφωνα με τη λογική του, το αρνείται... Τα θρησκευτικά, νομίζω σε αυτό και
μόνο υποχρεούνται: να κομίζουν την αναγκαιότητα του Μυστηρίου στον ίδιο τον
κόσμο. Έτσι θα κατορθώσουν να συγκροτήσουν μια μόνιμη και αναγκαία απάντηση
στο νόημα της γνώσης».

«ΠΑΙΔΕΙΑ ΧΩΡΙΣ ΘΕΟ;»

Τον κύκλο των ομιλητών έκλεισε η κ. Δέσποινα Τσιάνου, Ιατρός, η οποία μίλησε
με θέμα «Παιδεία χωρίς Θεό αντέχεται;». Η κ. Τσιάνου έθεσε, καταρχήν το
ερώτημα: «Τί λείπει σήμερα από την Παιδεία; γιατί η γνώση δεν σοφίζει και το
σχολείο δεν ικανοποιεί; Γιατί τα παιδιά οδηγούνται σε ακρότητες;» Επεσήμανε
ότι «Πολιτεία που δεν έχει ως βάση την Χριστιανική Παιδεία είναι οικοδομή
που κτίζεται χωρίς νερό και ασβέστη». Σημείωσε ότι το μάθημα των
θρησκευτικών σήμερα θεωρείται απειλή και παραγκωνίζεται στο βωμό της
παγκοσμιοποιημένης ισοπέδωσης. Επεσήμανε, επίσης, ότι παλαιότερα στην χρηστή
διαπαιδαγώγηση των νέων συνέβαλαν και η οικογένεια και η κοινωνία και
αναρωτήθηκε: «Πόσοι γονείς σήμερα έχουν επίγνωση της ύψιστης αποστολής τους;
Πόσοι εμπιστεύονται τα παιδιά τους στην Εκκλησία και τα κατευθύνουν στη
αγιότητα;... η Κοινωνία τροφοδοτεί με ψευδαισθήσεις, σαθρά πρότυπα,
αρρωστημένες προτεραιότητες». Τόνισε δε τα αρνητικά πρότυπα που προσφέρουν
το υποκριτικό πολιτικό σύστημα και η τηλεόραση. «Σ' αυτό το κλίμα η κοινωνία
διαμορφώνει πρόσωπα θρησκευτικά απονευρωμένα και πνευματικά αναλφάβητα. Γι'
αυτό, το βάρος πέφτει στο σχολείο. Αν δε καταφέρει να εναρμονίσει τον
άνθρωπο ως σώμα, ψυχή και πνεύμα, τότε η γνώση, από οδός φιλοσοφίας θα γίνει
εργαλείο κοινού επαγγελματισμού...»

Επεσήμανε την ανάγκη του μαθήματος των θρησκευτικών, ως του μόνου που μπορεί
να υποψιάσει τα παιδιά για τον Θεό και να τα οδηγήσει στη μέθεξη του Θεού.
«Γι' αυτό είναι τραγικό ν' αγνοείται το μάθημα στον τόπο μας όπου η πίστη
μετετράπηκε από ιδεολόγημα σε ζωή. Το μάθημα πρέπει ν' αναδειχθεί σε πεδίο
άσκησης στην αγάπη και στην ελευθερία. Όταν τα παιδιά γνωρίσουν τον Χριστό,
την πολιτιστική τους κληρονομιά, θα σεβαστούν την ετερότητα και θα δουν τον
άλλο ως πλησίον, ως αδελφό...»

Κατέληξε δε με τα εξής: «Αν το μάθημα δεν έχει χαρακτήρα ομολογιακό -
ηθικοπλαστικό, τότε σε ποια χώρα ζούμε; Ή μήπως θα γίνουμε πρόσφυγες στον
ίδιο μας τον τόπο. Ευθύνη των γονέων είναι να ζητούν να διδάσκονται στο
σχολείο η πίστη στον Χριστό, γιατί Παιδεία χωρίς Χριστό δε νοείται και ζωή
χωρίς Χριστό δεν αντέχεται»

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ύστερα από αναλυτική και διεξοδική συζήτηση, τις εργασίες της Ημερίδας
συνόψισε ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος, ο οποίος ευχαρίστησε
θερμά τους ομιλητές και τους κοπιάσαντες και επεσήμανε, μεταξύ άλλων: «Αυτά
που για εμάς είναι αυτονόητα δεν είναι για κάποιους άλλους... Υπάρχουν τείχη
μπροστά μας. Πώς θα τα γκρεμίσουμε για να επιτύχουμε τον επιδιωκόμενο στόχο
που είναι η διατήρηση του μαθήματος των θρησκευτικών στα χέρια των
Θεολόγων; Αυτό είναι το διακύβευμα σήμερα... Ο διάλογος που ανοίγεται
μπροστά μας θέλει επιχειρήματα, στρατηγική, πειθώ. Η στιγμή είναι κρίσιμη.
Πρέπει να δούμε πώς θα πορευτούμε σε μια εποχή που οι αποφάσεις λαμβάνονται
με επίφαση τον διάλογο. Γι' αυτό απαιτείται ενότητα, προκειμένου να
κρατήσουμε το μάθημα να μη μετακυλήσει στα επιλεγόμενα και προαιρετικά. Αυτό
είναι το πρώτο και σημαντικό βήμα
». Σχολάζοντας, τέλος, τις τελευταίες
συγκρούσεις στο χώρο της Μεσογείου, με σαφές θρησκευτικό υπόβαθρο, τόνισε:
«Όταν τα θρησκευτικά θέματα γίνονται πρωτοσέλιδα, με αρνητικό περιεχόμενο,
αυτό είναι απόδειξη ότι το μάθημα των Θρησκευτικών είναι αναγκαίο για την
διακονία και την ειρήνευση της ψυχής...»

Πέμπτη, 17 Φεβρουαρίου 2011

Η πορεία του Γένους ως το 1821 και η Εκκλησία

Του κ. ΑΘ. Ε. ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗ
Καθηγητή του Α.Π.Θ.

Α. Τον τελευταίο καιρό με αφορμή τηλεοπτική παραγωγή άρχισε μία συζήτηση για την Επανάσταση του 1821, όπου διατυπώθηκαν ορισμένες απόψεις από ιστορικούς, που κατά το μάλλον και ήττον, ασχολούνται, λίαν επιτυχώς ή και άριστα με άλλες περιόδους της νεοελληνικής ιστορίας, και συνεπώς, αναρμόδιους να ασχοληθούν με τα γεγονότα που επιχείρησαν να εξιστορήσουν, να ερμηνεύσουν ή και να σχολιάσουν. Αλλά τα γεγονότα του 1821 δεν αποτελούν μία μετέωρη στιγμή μες την Ιστορία, συνεπώς η ερμηνεία τους απαιτεί γνώση βάθους τουλάχιστον πέντε – έξη αιώνων, ως δηλ. τους βυζαντινούς χρόνους. Δεν θα επιχειρήσουμε ανασκευή ή σχολιασμό ερμηνειών ή των παρεμβάσεών τους. Θα επιχειρήσουμε όσα σοφοί Δάσκαλοι παλαιότερα (Κ. Παπαρηγόπουλος, Σπ. Ζαμπέλιος), αλλά και σχετικώς νεώτεροι (Ιω. Βογιατζίδης, Απ. Βακαλόπουλος, Ν. Σβορώνος) έγραψαν και δίδαξαν, αλλά και όσα προκύπτουν από πηγές της εποχής αναφερόμενες στα θέματα (απομνημονεύματα, κείμενα, αλληλογραφία, ξένοι περιηγητές κλπ.).

Και πρώτα το όνομα Έλλην και Ρωμαίος. Το Έλλην δεν χρησιμοποιείται με την επικράτηση του Χριστιανισμού, καθώς αυτό ταυτίζεται με το ειδωλολάτρης, και αντικαθίσταται με το Ρωμαίος, πολίτης δηλ. του νέου κράτους της Ανατολής, του Βυζαντίου, που συνεχίζει στην ΚΠολη το παρηκμασμένο δυτικό. Το Έλλην επανεμφανίζεται το 1204 με την Δ΄ Φράγκικη Σταυροφορία, οπότε οι υπόδουλοι Έλληνες προβάλλουν την αρχαιοελληνική καταγωγή τους και την παντοιοτρόπη πνευματική υπεροχή τους απέναντι στην δυτική βαρβαρότητα των κατακτητών Σταυροφόρων, για να επανεμφανισθεί και πάλιν το 1261, μετά δηλ. την εκδίωξη των Φράγκων από πολλά ελληνικά εδάφη, χωρίς όμως, να χαθεί το όνομα Έλλην, το οποίο θα επανεμφανισθεί δυναμικά λίγο πριν την Άλωση και μετά από αυτήν, όταν λόγιοι και απλός λαός χρησιμοποιούν και τα δύο ονόματα, Ρωμηός και Έλληνας, μιλούν και γράφουν για το ελληνικό γένος που θα αναστηθεί. Επιστρέφουν, έτσι, στα ερείσματα του ελληνικού έθνους και αναδεικνύουν ενσυνείδητα το σχήμα Αρχαιότητα – Βυζάντιο – Νέος Ελληνισμός. Και οι Έλληνες απόδημοι στην Ευρώπη συγκροτούν κοινότητες ελληνικές, τις nazione greca. Κατά συνέπειαν, το ελληνικό έθνος αποκτά την νεοελληνική ταυτότητά του ήδη από το 1204, που είναι και η συμβατική αφετηρία του Νέου Ελληνισμού, είτε με το Ρωμηός είτε με το Έλληνας, αλλά και μαζί η Μεγάλη Ιδέα, που είναι η άγραφη παράδοση του Νέου Ελληνισμού, και που πνίγεται τον Αύγουστο του 1922 στο λιμάνι της Σμύρνης. Και μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους (1830) στις αλύτρωτες χώρες του Ελληνισμού (Μ. Ασία, Πόντος, Ανατ. Ρωμυλία, Καππαδοκία) οι πολίτες του αυτοπροσδιορίζονταν ως το 1922, αλλά και μετά τον ερχομό τους στην Ελλάδα ως Ρωμηοί και δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς ότι η πρώτη προσφυγική γενιά του ’22 το Ρωμηός – Ρωμηοσύνη χρησιμοποιούσε, ώσπου η δεύτερη και Τρίτη γενιά σταδιακώς άρχισε να χρησιμοποιεί το Έλληνας – Ελλάς, που προσδιορίζει την μικρή Ελλάδα έναντι της απέναντι Ρωμηοσύνης της Βυζαντινής Οικουμένης.
Η Επανάσταση του 1821 ήταν ενέργημα όλου του ελληνικού λαού, κίνημα εθνικοαπελευθερωτικό. Δεν μπορούσε άλλο ο ελληνικός λαός να υποφέρει την κτηνωδία ενός τυραννικού ζυγού, τους εξευτελισμούς της προσωπικής και οικογενειακής ζωής που έθιγαν την παραδοσιακή ηθική των Ελλήνων, τις αγγαρείες, την φορολογία, τον υποσιτισμό, το άρπαγμα των παιδιών του που τα έκλειναν στα χαρέμια, την αβάστακτη πτώχεια, τους εξισλαμισμούς, την πλήρη καταπίεση, την κατάλυση κάθε έννοιας τιμής και αξιοπρέπειας.

Όλα τούτα και άλλα και άλλα και κυρίως η απελπισία, που πρόσεξε και ο Διονύσιος Σολωμός «το ένα χέρι χτύπαε τ’ άλλο απ’ την απελπισιά» και αναφέρει στον εθνικό ύμνο, οδήγησαν στην εξέγερση. Αυτήν την απελπισία βρίσκουμε στους αγωνιστές και στον απλό λαό, που τους όπλισε με ψυχική δύναμη και καρτερία ως το τέλος του Αγώνα. Ποιος μπορεί να διανοηθεί, και να γράψει και να πει ότι ο βίος των Ελλήνων ήταν ιδανικός κατά την τουρκική κατάκτηση, όταν το 1821 ήταν το τέλος μιας διαρκούς αντιστάσεως του λαού μας κατά των Τούρκων; μία επανάσταση «εν ενεργεία» καθ’ όλη την Τουρκοκρατία, όπως σημείωσε ο ιστορικός του Αγώνα Ιωάννης Φιλήμων. Ήσαν οι αρματολοί και κλέφτες που, μολονότι ενίοτε συνθηκολογούσαν με τους Τούρκους, συνειδητοποίησαν την ευθύνη απέναντι στον λαό, αυτόν που δυνάμωσε την θέληση του λαού για τον αγώνα, τονώνοντας την εθνική φιλοτιμία. Δίκαια η λαϊκή συνείδηση εξύμνησε τους κλεφταρματολούς με τα κλέφτικα τραγούδια που έγιναν ύμνοι προς την ελευθερία. Τους αιώνες της σκλαβιάς την ελπίδα και την πίστη για την ελευθερία συντηρούσαν θρύλοι, παραδόσεις και προφητείες, που είχαν τις ρίζες τους στο Βυζάντιο και συγκινούσαν την ψυχή του αγράμματου λαού για την εθνική αποκατάστασή του, διαμορφώνοντας την Μεγάλη Ιδέα, που είχε αρχίσει ήδη από το 1204 με την Δ΄ Φράγκικη Σταυροφορία. Όλες τούτες οι λαϊκές παραδόσεις, οι δοξασίες, οι προφητείες δημιουργήματα ιστορικής πίστης, μνήμης και ονείρων αναχωνεύθηκαν και στην συνείδηση των λογίων από τα μέσα ήδη του 18ου αι. συγκροτώντας ένα εθνικό πρόγραμμα μαζί και πηγή ελπίδων για την αποκατάστασή του και στέρεη πεποίθησή του ότι η σκλαβιά είναι παροδική. Στην διαμόρφωση της συνειδήσεως για την αποτίναξη του ζυγού σημαντικός ήταν ο ρόλος των λογίων (Ρήγας Βελεστινλής, Κοραής) αλλά και άλλων (Γαζής, Κωνσταντάς, Βενιαμίν ο Λέσβιος και άλλων πολλών) που μετέφεραν στην μέσα Ελλάδα τις αρχές της Γαλλικής Επαναστάσεως για τα φυσικά δικαιώματα του ανθρώπου. Μαζί και ο ρόλος των σχολείων που σιγά – σιγά πληθύνονταν στον ελληνικό χώρο προετοιμάζοντας τους Έλληνες ψυχολογικά για την ώρα του Ξεσηκωμού.

Κοντά σ’ αυτούς τους παράγοντες συγκαταριθμείται και η αστική τάξη δημιουργημένη από τις ανακατατάξεις που προβάλλουν στον ευρωπαϊκό χώρο καταργώντας την φεουδαρχία. Η αστική τάξη συγκροτήθηκε στο εξωτερικό από πλούσιους εμπόρους, ναυτικούς, από την μορφωμένη τάξη υπαλλήλων που μετέφεραν στην τουρκοπατημένη πατρίδα τους την ανάγκη για την αποτίναξη του ξενικού ζυγού ανυψώνοντας με την ποικιλότροπη οικονομική βοήθειά τους το βιοτικό αλλά και το πνευματικό επίπεδο των υποδούλων, με τις εκδόσεις κλασσικών Ελλήνων και έργων ξένων συγγραφέων, που έδειχναν τον ελεύθερο τρόπο ζωής των Ευρωπαίων, αλλά και προβάλλοντας το αίσθημα για την δημιουργία εθνικού κράτους. Αυτοί οι αστοί και μικροαστοί, απόδημοι με την έκρηξη της Επαναστάσεως την συνέδραμαν με όπλα, πολεμοφόδια, οικονομική βοήθεια για τις ανάγκες του Αγώνα. Κατά συνέπειαν, ο αγώνας των Ελλήνων ήταν εθνικοαπελευθερωτικός, στον οποίο μετείχαν όλοι οι Έλληνες. Ο αγώνας αυτός προετοιμάστηκε και ξεκίνησε από τους Έλληνες του εξωτερικού με συντονιστή την Φιλική Εταιρεία, αλλά υλοποιήθηκε στον ένοπλο αγώνα από όλες τις δυνάμεις του Έθνους και κυρίως τον στρατευμένο λαό, τους βιοτέχνες, τους γεωργούς, τους βοσκούς, τους ναυτικούς, που συνιστούσαν και την συντριπτική πλειονοψηφία του μάχιμου τμήματος του επαναστατημένου λαού.
Η Εκκλησία. Πρώτος πατριάρχης του δουλεύοντος Γένους καθίσταται ο Γεννάδιος Σχολάριος Κουρτέσης (1398/1405 – 1472), που διακρινόταν για την παιδεία του, και την σωφροσύνη του, και τον ανθενωτικό πνεύμα του έναντι των Δυτικών, την προσωπικότητά του και την θρησκευτικότητά του που ενέπνεε εμπιστοσύνη στον ταλαιπωρημένο και απελπισμένο ψυχικά λαό. Οι ιστορικοί της Αλώσεως, Κριτόβουλος και Φραντζής γράφουν για την εκλογή του στον Οικουμενικό θρόνο από τον Μεχμέτ Β΄ τον Πορθητή και τα προνόμια το απαραβίαστο, το αφορολόγητο, το αδιάσειστο που δόθηκαν σ’ αυτόν και τους αρχιερείς του. Και δεν το έπραξε αυτό ο Μεχμέτ
Β΄ από ευσπλαχνία, αλλά κινούμενος από το Κοράνι που δίδασκε την ανεκτικότητα απέναντι στου λαούς της Βίβλου (Χριστιανούς και Εβραίους), την ίδια την πολιτική του να συμπεριφέρεται ευμενώς απέναντι στους κατακτημένους ακόμη και αν του αντιστάθηκαν. Γνώριζε, ακόμη, ο Μεχμέτ Β΄ την επιρροή που η Εκκλησία ασκούσε στους Χριστιανούς. Ο Πατριάρχης καθίσταται από τότε ο μιλλέτ μπασή, ο Εθνάρχης, ο θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης, αφού είναι πλέον, ο προστάτης των Χριστιανών ραγιάδων και η δικαιοδοσία του απλώνεται σε όλα σχεδόν τα καθέκαστα του καθημερινού τους βίου. Ο ίδιος, και κατά προέκταση οι αρχιερείς του Θρόνου, ασκούν, με ένα λόγο, κοσμική εξουσία βασισμένη στους ιερούς κανόνες (κανονικό δίκαιο), στην νομοθεσία των βυζαντινών αυτοκρατόρων, σε πατριαρχικές, παλαιές και νεώτερες αποφάσεις, στο εθιμικό δίκαιο. Πάντα, όμως, ήταν υπόλογος και υπεύθυνος για τις πράξεις του και του ποιμνίου του απέναντι στον σουλτάνο. Προσθέτουμε ότι η δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριάρχη επεκτεινόταν σε όλους τους ορθόδοξους βαλκανικούς λαούς, που σταδιακά χάνουν την εθνική συνείδησή τους και αποκτούν πλέον την υπερεθνική του Χριστιανού, συνείδηση που ενώνει, υπό το κοινό καθεστώς της δουλείας, όλους τους βαλκανικούς λαούς με χριστιανική – ορθόδοξη αλληλεγγύη που εκφράσθηκε με κοινούς αγώνες κατά του κατακτητή. Ας προσέξουμε ότι η Εκκλησία, έχοντας μία άρτια διοικητική οργάνωση, που μπορούσε να εξασφαλίσει την υπακοή των ραγιάδων στον Σουλτάνο, αλλά και να συστήσει ένα διοικητικό μηχανισμό για την καταβολή των φόρων. Στην Εκκλησία και στους Χριστιανούς ραγιάδες στηρίχθηκε, άλλωστε, ο Μεχμέτ για τα οικονομικά του κράτους του, καθώς οι Χριστιανοί ραγιάδες ήσαν βιοτέχνες και έμποροι φορολογούμενοι, ενώ οι Τούρκοι ήσαν πολεμιστές. Επομένως, τα προνόμια του Μεχμέτ προς τον Γεννάδιο που διατηρήθηκαν ως ακόμη το 1922, με πολλές είναι αλήθεια διαταραχές μέσα στον χρόνο, βοήθησαν το Γένος να επιβιώσει θρησκευτικά και πολιτικά, προστατευμένο από τον κατακλυσμό των τραγικών επιπτώσεων που έφερε η δουλεία, μολονότι δεν έλειψαν οι εκούσιοι εξισλαμισμοί λαϊκών και κληρικών τον πρώτο καιρό μετά την Άλωση και στους επόμενους αιώνες. Στην εξαθλίωση των πρώτων χρόνων, αλλά και των επόμενων αιώνων, η Εκκλησία, ως θεσμός, οι ταπεινές εκκλησίες και οι μονές γίνονται καταφύγιο των ραγιάδων πιστών που ανακουφίζονται έστω και για λίγες στιγμές από τα βάσανα της σκλαβιάς. Και είναι αλήθεια ότι όλη η μακρά χρονική περίοδος (1453 – 1600) χαρακτηρίζεται από συνεχείς καταπιέσεις των σουλτάνων σε βάρος των χριστιανών ραγιάδων με αναγκαστικούς εξισλαμισμούς, κατασχέσεις ή κατεδαφίσεις ναών ή μονών, απαγόρευση ανέγερσης εκκλησιών, επισκευής παλαιοτέρων, αυθαιρεσίες σε βάρος της Εκκλησίας, απαγόρευση χρήσεως της καμπάνας, σε πολλές περιπτώσεις απαγόρευση ανάγνωσης του Ευαγγελίου ακόμη και σε ναούς και σε κελλιά από τις εισβολές φανατικών Μουσουλμάνων.

Το Άγιον Όρος και τα Μετέωρα είναι τα μεγαλύτερα πνευματικά κέντρα της Ορθοδοξίας κατά την Τουρκοκρατία. Στο Άγιον Όρος με την πλούσια παράδοση στους χρόνους των βυζαντινών αυτοκρατόρων, εξακολουθούν να έχουν τον εκκλησιαστικό ηγέτη τους, τον Πρώτον (ως το τέλος του 16ου αι., που τον διαδέχονται οι «γέροντες της Συνάξεως», η σημερινή Σύναξις. Πολλές είναι οι ταλαιπωρίες των μονών από την βαρειά φορολογία, τις καταπατήσεις των μετοχίων και κτημάτων τους, τις συνεχείς πειρατείες και ληστείες που τις οδηγούν πολλές φορές στην απόλυτη πτώχεια, που ανακούφιζεν προσωρινά δωρεές Βλάχων και Φαναριωτών αργότερα ηγεμόνων και Ρώσων τσάρων. Το Άγιον Όρος και τα Μετέωρα έδωσαν έδωσαν σοφούς κληρικούς, ιεράρχες, νεομάρτυρες και διαφύλαξαν την μακραίωνη πολιτιστική κληρονομιά του Βυζαντίου ως σήμερα. Αλλά και άλλες μονές, όπως η μονή του Τιμίου Προδρόμου στο Βέρμιο, των Ασωμάτων στην Νάουσα, της Αγίας Τριάδος στον Όλυμπο, της Ζάβορδας στην Δυτ. Μακεδονία, του αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, κρατούν όρθιο τον αιχμάλωτο Χριστιανό, ανακόπτουν το ρεύμα των εξισλαμισμών, εμπνέουν την αντίσταση των πιστών, συμβάλλουν στην ηθική συνοχή τους, ενώ οι όσιοι, αγιοτικές μορφές, δεν συμβιβάζονται με την απομόνωσή τους στις μονές, και εξέρχονται έξω στον κόσμο, γενόμενοι με τον ασκητικό βίο τους υποδείγματα Χριστιανών. Και οι μονές αυτές, όπως και το Άγιον Όρος και τα Μετέωρα ήσαν κέντρα παιδείας, θρησκευτικής τέχνης, καταφύγια κλεφταρματολών και αγωνιστών του 1821, όπως ήσαν και κατά την τελευταία γερμανική Κατοχή, βοηθώντας ποικιλότροπα την Εθνική Αντίσταση.

Την εθνική και θρησκευτική αντίσταση κατά του κατακτητή εξέφρασαν με την θυσία τους οι νεομάρτυρες από τα πρώτα έτη της Αλώσεως ως τα μέσα του 19ου αι. Κάθε τόπος, μικρός ή μεγάλος στην Ελλάδα έχει τον νεομάρτυρά του που με το παράδειγμα της εθελοθυσίας τους στήριζαν το φρόνημα των συμπατριωτών τους και δυνάμωναν την Ορθοδοξία.
Η Παιδεία κατά την Τουρκοκρατία αποτελούσε υπόθεση της Εκκλησίας, που φρόντισε, και ενώ ακόμη η Βασιλεύουσα αιμορραγούσε, να ιδρύσει με πρωτοβουλία του Πατριάρχη Γενναδίου Σχολαρίου, την Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή, που λειτουργεί ως σήμερα. Στην πνευματική κίνηση του Γένους στα τέλη του 16ου αι. πολυδιάστατη ήταν η συμβολή του Πατριάρχου Ιερεμία Β΄ του Τρανού που το 1593 που με την Σύνοδο που συνεκάλεσε, αποφασίσθηκε να μεριμνήσουν οι κατά τόπους επίσκοποι να ιδρυθούν σχολεία και έτσι σταδιακά να λειτουργεί ένας εντυπωσιακός αριθμός των σχολείων στην Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα (σχολή των Φιλανθρωπηνών), στην Αθήνα, στην Χίο, την Άρτα, στις Κυκλάδες. Στην Πατριαρχική Σχολή δίδαξαν σοφοί Δάσκαλοι, όπως ο Θεόφιλος Κορυδαλλεύς, που σπουδαγμένος στην Δύση φέρνει στην Ανατολή τον ευρωπαϊκό τρόπο διδασκαλίας, καλεσμένος από τον ιεροεθνομάρτυρα Πατριάρχη Κύριλλο Λούκαρι. Μαθητές του Κορυδαλλέως υπήρξαν σημαίνουσες προσωπικότητες της ελληνικής λογιοσύνης του 17ου αι. (Ιω. Καρυοφύλλης, Μελέτιος Συρίγος, Παΐσιος Μεταξάς κ.ά.) ανάμεσα στις οποίες διακρίνουμε τον Ευγένιο Γιαννούλη, που αποτραβήχτηκε στα ανήλια Άγραφα και ίδρυσε σχολή από την οποία αποφοίτησαν άξιοι μαθητές του, όπως ο Αναστάσιος Γόρδιος.

Στα τέλη του 16ου αι πατριάρχευσε επί μακρόν ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός (1572 – 1595 με διαλείμματα) που είδαμε λίγο παραπάνω, ο οποίος ανέπτυξε σοβαρό δογματικό διάλογο με ους πρωτοεμφανιζόμενος τότε Προτεστάντες του Λουθήρου και οι περίφημες σοφές «αποκρίσεις» του σ’ αυτούς αποτελούν τα συμβολικά μνημεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο διάλογος αυτός είχε την σημασία του, γιατί ήταν ο πρώτος χριστιανικός διάλογος εν μέσω Τουρκοκρατίας.
Ο 18ος αι. σημαδεύεται με τον συνεχή αγώνα των Ορθοδόξων έναντι της ΡΚαθολικής Προπαγάνδας που είχε διεισδύσει στην Ελληνική Ανατολή από τον προηγούμενο αιώνα, αλλά και από το γενναίο κίνημα των Κολλυβάδων με το Άγιον Όρος να παραμένει η κύρια εστία της Ορθοδοξίας που λαμβάνει μία νέα πνευματική διάσταση με την ίδρυση της Αθωνιάδας. Η Εκκλησία εξακολουθεί να αποτελεί το στήριγμα του δούλου Γένους, μια επικοινωνία που την ενισχύει το εθνικό και πατριωτικό κήρυγμα επιφανών κληρικών, αλλά και απλών διδάχων μες στους ταπεινούς ναούς υπό το φως της λυχνοκαΐας. Τα κηρύγματα του Φραγκίσκου Σκούφου, του Ηλία Μηνιάτη, του Νικηφόρου Θεοτόκη και άλλων στόχευαν στην εμψύχωση του παραπικραμένου λαού με τον θείο λόγο, αλλά και με την ελπίδα για την μελλούμενη ελευθερία. Μπορεί να φαντασθεί κανείς το φλογερό κήρυγμα των λαϊκών διδάχων και την επίδραση που ασκούσαν στις βασανισμένες ψυχές των πιστών. Ένα από αυτούς ήταν ο Νεκτάριος Τέρπος, ο ταπεινός μοναχός της μονής Αρδενίτσας, που με το κήρυγμα ανέστειλε τις εξωμοσίες στα χωριά της Ηπείρου. Οι μονές εξακολούθησαν να αποτελούν τα μικρά σχολεία, όπου η εισαγωγή στα γράμματα γινόταν με το Ψαλτήρι, την Οκτάηχο, τις Πράξεις και Επιστολές των Αποστόλων, το Τριώδιο και άλλα εκκλησιαστικά βιβλία, όπως ήταν η Αμαρτωλών Σωτηρία του Αγαπίου Λάνδου, οι Νέοι Παράδεισοι κ.ά. Ήταν γραφική η εικόνα, μέσα στο ζόφος της δουλείας, με τα παιδάκια να προσέρχωνται στον νάρθηκα της εκκλησίας με τα καλαθάκια τους που είχαν το μεσημεριανό τους. Είναι, ωσαύτως, γραφική εικόνα των Ελλήνων που προσέρχονταν στις εμποροπανηγύρεις για να αγοράσουν από τον μικροέμπορο ποικίλων ειδών εκκλησιαστικά και άλλα ψυχωφελή λαϊκά αναγνώσματα. Πολλά μάλιστα από τα βιβλία αυτά που έθρεψαν πνευματικά γενεές Ελλήνων σώζονται σήμερα σε βιβλιοθήκες, ως οικογενειακά κειμήλια, και σε στασίδια ψαλτών σε ταπεινούς ναούς της ελληνικής υπαίθρου. Επιφανείς λόγιοι της Τουρκοκρατίας εξακολούθησαν να αναδεικνύονται μέσα από τους κόλπους της Εκκλησίας μερικοί μάλιστα χωρίς να διστάζουν να φέρνουν στην Ελληνική Ανατολή ιδέες της σοφής Ευρώπης (Μεθόδιος Ανθρακίτης, Γεώργ. Σουγδουρής, Ευγένιος Βούλγαρις κ.ά.).

Κορυφαία φυσιογνωμία της εποχής ο πατρο Κοσμάς ο Αιτωλός (1714 – 1779) ο φλογερός ιεροκήρυκας του σαστισμένου και πολυβασανισμένου Γένους που αρχικά διδάσκει την αγάπη, την ταπείνωση, βάλλει κατά των δεισιδαιμονιών του αμόρφωτου λαού, υπερασπίζεται την συνοχή, την αλληλεγγύη, συμβουλεύει τους άρχοντες. Αυτά κατά την πρώτη περιοδεία του που λήγει το 1767. Η δεύτερη περιοδεία του, από το 1775 – 1779, είναι περισσότερο δημιουργική : ιδρύει σχολεία, μιλεί με θέρμη για την ανάγκη εξύψωσης του πνευματικού επιπέδου του λαού, μάχεται κατά των εξωμοσιών, κηρύσσει την μελλούμενη ελευθερία, την ισότητα, καταπολεμά την αδικία και την καταπίεση, διδάσκει την επάλληλη σχέση Ελληνισμού και Ορθοδοξίας, αφυπνίζει την εθνική συνείδηση, ως τον θάνατό του (24 Αυγ. 1779).

Β. Η Εκκλησία είχε γενναία συμμετοχή στον Αγώνα του 1821. Κορυφαία φυσιογνωμία ο μάρτυς Γρηγόριος Ε΄, που ήταν ενήμερος της επαναστατικής κινήσεως από τον καιρό που ήταν αυτοεξόριστος στο Άγιον Όρος, όπου συζητούσε για την Φιλική Εταιρεία με τον αγωνιστή Φαρμάκη το 1818. Γνωστές ήσαν οι επαφές του με τους Φιλικούς, τον επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα και τον Φιλικό Ιω. Παπαρρηγόπουλο. Τις κινήσεις του γνώριζε η Πύλη και τον παρακολουθούσε, ενώ η Ρωσσική Πρεσβεία του πρότεινε πριν από την έκρηξη της Επαναστάσεως να τον φυγαδεύσει. Κατηγορήθηκε ότι αφόρισε την επανάσταση του Αλεξ. Υψηλάντη, αλλ’ αυτό το έπραξε θέλοντας να προστατεύσει τους Έλληνες, ιδίως στην ΚΠολη, από τις σφαγές τις οποίες τελικώς δεν απέφυγαν με τα όσα τραγικά ακολούθησαν με την αγγελία της Επαναστάσεως στην Πελοπόννησο. Την Κυριακή του Πάσχα του 1821 απαγχονίσθηκε στην κεντρική πύλη του Πατριαρχείου, που από τότε παραμένει κλειστή, μαζί με τους μητροπολίτες Εφέσου Άνθιμο, Νικομηδείας Αθανάσιο, Αγχιάλου Ευγένιο. Η θυσία του είχε μεγάλη απήχηση στον επαναστατημένο ελληνικό λαό που εμπνεύστηκε από τον θάνατό του. Τις επόμενες ημέρες μαρτύρησαν και άλλοι αρχιερείς ανάμεσά τους και ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, που βρισκόταν τότε στην ΚΠολη ως συνοδικός. Την 3 Ιουνίου 1821 απαγχονίσθηκαν ο λόγιος μητροπολίτης Αδριανουπόλεως Δωρόθεος Πρώιος, ο Δέρκων, ο Μυριοφύτου, ο Γάνου και χώρας και ο Μεσημβρίας. Την 17 Απριλίου, ημέρα Κυριακή του Θωμά, απαγχονίσθηκαν στην Αδριανούπολλη ο πρώην Οικουμενικός Πατριάρχης Κύριλλος ΣΤ΄ με το μοναχικό του ένδυμα κατά διαταγήν του σουλτάνου, και ο μητροπολίτης Σωζοπόλεως Παΐσιος Πρικαίος, αδελφός του πρωτεργάτη του Αγώνα στην Σωζόπολη. Στις 7 Ιουλίου 1821 απαγχονίσθηκαν και αποκεφαλίσθηκαν ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός μαζί με τον Κιτίου Μελέτιο, τον Κυρηνείας Λαυρέντιο, τον Πάφου Χρύσανθου, τον ηγούμενο της μονής Κύκκου Ιωσήφ και άλλους κατώτερους κληρικούς. Οι απαγχονισμοί τους συνοδεύτηκαν από λεηλασίες και καταστροφές μονών, επισκοπικών μεγάρων. Τον Απρίλιο του 1821 απαγχονίσθηκαν στην Θεσσαλονίκη, μαζί με προκρίτους της πόλεως, ο επίσκοπος Κίτρους Μελέτιος, ο παπά Γιάννης του ναού του αγίου Μηνά, ενώ ο Φιλικός παπά Μαρκόπουλος, που συνελήφθη μεταφέροντας επαναστατικά έγγραφα, μαρτύρησε στην φυλακή του Λευκού Πύργου. Στην Μακεδονία οι ιεράρχες Άνθιμος Γρεβενών, Ιερόθεος Ιερισσού και Αγίου Όρους, Χρύσανθος, Σερρών, ο κατόπιν Οικουμενικός Πατριάρχης, Ιγνάτιος Αρδαμερίου με πλούσια συμβολή στον Αγώνα μετά την κάθοδό του στην Ν. Ελλάδα, ο Βενιαμίν Κοζάνης, ο Κωνστάντιος Μαρωνείας εκ των άμεσων συνεργατών του Εμμ. Παπά στην Επανάσταση της Χαλκιδικής, είχαν μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία. Άλλωστε η Φιλική Εταιρεία περιλάμβανε στην οργάνωσή της ιερείς, ποιμένες και αρχιποιμένες. Και είναι γνωστή η πληθωρική συμμετοχή σ’ όλον τον Αγώνα του Παλαιών Πατρών Γερμανού, του Μονεμβασίας Χρυσάνθου, της Χριστιανουπόλεως Γερμανού, του Παπαφλέσσα με την θυσία του στο Μανιάκι και τον ρόλο του στην όλη δράση της Φιλικής Εταιρείας με τον υπασπιστή του τον θρυλικό σημαιοφόρο του παπά Τούρτα. Την Επανάσταση στο Πήλιο οργάνωσε κατά κύριο λόγο ο αρχιμανδρίτης και λόγιος Άνθιμος Γαζής συνεπικουρούμενος από τον συνάδελφό του Γρηγόριο Κωνσταντά. Την περίοδο 1822 – 1825 διακρίθηκαν κατά ένα ή τον άλλο τρόπο ο επίσκοπος Άρτης Πορφύριος, συνεργάτης του Κολοκοτρώνη, ο πρωτοστάτης στην επανάσταση στην Εύβοια και την Κάρυστο Νεόφυτος και ο επίσκοπος Ευρίπου Γρηγόριος Αργυροκαστρίτης, ο Βρεσθένης Θεοδώρητος. Από τους περισσότερον γνωστούς της περιόδου αυτής ήταν ο επίσκοπος Ανδρούσης Ιωσήφ, υπουργός της Θρησκείας, ενώ καίριος ρόλος στην συμφιλίωση των αντιμαχομένων του εμφυλίου πολέμου ήταν αυτός των μητροπολιτών Τριπόλεως Δανιήλ και του Κορίνθου Κυρίλλου. Και στην Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου πρωταγωνιστικό ρόλο είχαν οι λόγιοι κληρικοί Θεόκλητος Φαρμακίδης, Θεόφιλος Καΐρης, Γρηγόριος Κωνσταντάς, Άνθιμος Γαζής.
Συμπλήρωμα Α. Για τους κοτζαμπάσηδες. Πρόκειται για κοινωνικό, περισσότερο φαινόμενο που απαντάται κυρίως στην Πελοπόννησο, όπου μεγαλοκτηματίες, πιθανότατα απόγονοι γαιοκτημόνων του μεσαίωνα, κατείχαν μεγάλα κτήματα και πλούτο με τον οποίο επιβάλλονταν στους χωρικούς, ασκώντας σ’ αυτούς ποικίλες πιέσεις και δημιουργώντας με αυτούς την σχέση πάτρωνα και προστατευομένου (πελάτη). Η σχέση αυτή και η δύναμή τους, που δέχονταν ακόμη και οι Τούρκοι, τους έδινε το δικαίωμα να διαχειρίζονται ανεξέλεγκτα τις κοινότητες των Ελλήνων. Έτσι σε κάθε κοινότητα, σε κάθε τόπο υπήρχαν αυτοί οι κοτζαμπάσηδες που πολλές φορές φιλονικούσαν μεταξύ τους για τα πρωτεία, φθάνοντας μέχρι και σε αιματηρά επεισόδια, και ήσαν αυτοί αίτιοι φανατισμών, δημιουργίας κομματικών φατριών που ταλαιπώρησαν την ελληνική κοινωνία επί δεκαετίες. Είναι τα γνωστά «τζάκια». Κατά την Επανάσταση βοήθησαν όσο μπορούσαν ερχόμενοι σε συνεχείς προστριβές με τους οπλαρχηγούς. Δεν μπορούσαν, άλλωστε, να πράξουν διαφορετικά βλέποντας την εθνική βούληση και ορμή για ελευθερία. Ο αγωνιστής, και υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, Φωτάκος γράφει επιγραμματικά : «Οι κοτζαμπάσηδες ή προύχοντες δεν ήταν λαοπρόβλητοι … αλλά ένα σώμα ενωμένον διά του μεταξύ των συμφέροντος … Ούτοι ενήργουν ως υπηρέται των ορέξεων των Τούρκων, και το επάγγελμα αυτό ήτο ο πόρος της ανταλλαγής των από τα βάρη και τας φορολογίας …».

Συμπλήρωμα Β. Η άλωση της Τριπολιτζάς στις 26 Σεπτ. 1821 αποτελεί σταθμό στην επιτυχή εξέλιξη του Αγώνα, μολονότι, ομολογουμένως, αποτελεί μία μελανή σελίδα της νεοελληνικής ιστορίας, από τη γενική σφαγή σε βάρος των Τούρκων που ακολούθησε ευθύς μετά την κατάληψή της από τους Έλληνες. Μόνη δικαιολογία μπορεί να προβληθεί η μακραίωνη πολεμική παράδοση της Ανατολής με τέτοιου είδους απάνθρωπες συμπεριφορές, το αίσθημα της εκδικήσεως των σκλάβων απέναντι στους κατακτητές τους που είχαν φερθεί άδικα, είχαν σκοτώσει, είχαν ατιμάσει δικούς τους ανθρώπους. Ήταν μία ανταπόδοση που είχε φωλιάσει στις ψυχές των σκλάβων τετρακόσια ολόκληρα χρόνια, ένα δικαιολογημένο μίσος και μια απελπισία που εκφράσθηκαν με αμείλικτη σκληρότητα. Στο σημείο αυτό της απανθρωπιάς είχε καταντήσει τους σκλάβους η μακραίωνη σκλαβιά. Θα μπορούσαν να αποφευχθύν, ωστόσο, όλα αυτά αν ήταν παρών στην πολιορκία ο Δημ. Υψηλάντης, που ερχόμενος στην Τριπολιτσά μετά 3 ημέρες από την Άλωσή της διέταξε τους στρατιώτες να συμπεριφέρωνται ανθρώπινα στους Τούρκους αιχμαλώτους, γιατί έλεγε «ο πόλεμος ημών δεν γίνεται κατά των Οθωμανών, αλλά κατά της τυραννίας, και προσέθετε ότι όσα καταστρέφουν οι Έλληνες δεν είναι των Τούρκων, αλλ’ ελληνικά γιατί από τα χέρια των Ελλήνων διάτης βίας πήραν».
Η Άλωση της Τριπολιτσάς έδωσε την αφορμή να κατηγορηθούν για διαρπαγές ο Κολοκοτρώνης, η Μπουμπουλίνα, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και άλλοι, με εξαίρεση τον Νικήτα Σταματελόπουλο (Νικηταρά). Ίσως είναι αλήθεια, αλλ’ οι όποιες κατηγορίες προέρχονται από φήμες που καταγράφηκαν από ξένους (Raybaud, Striebeck). Πάντως, τα λάφυρα και ο πλούτος που έπεσαν στα χέρια των αγωνιστών όπλισαν τους Πελοποννήσιους αγωνιστές που ως τότε πολεμούσαν με δρεπάνια, αξίνες, σουγιάδες, αλλά και με αυτοπεποίθηση για την συνέχιση του Αγώνα, μαζί με την απόφασή τους να τον επεκτείνουν και εκτός Πελοποννήσου. Τα αρνητικά από την Άλωση ήταν, πλην της σκληρής συμπεριφοράς των Ελλήνων στους αμάχους, ότι στερήθηκε το δημόσιο ταμείο από ικανούς πόρους, η απογοήτευση των Φιλελλήνων από την συμπεριφορά τους αυτή.
Η Ελληνική Επανάσταση έχει να διδάξει μυριάδες σελίδες της θυσίας του ελληνικού λαού και όχι μυθεύματα, εικασίες, παραπληροφορήσεις που κακό κάμουν στον ταλαιπωρημένο, και από την σημερινή συγκυρία, λαό μας.

Συμπλήρωμα Γ. Η Αγία Λαύρα δεν έχει τίποτε να δείξει σήμερα στον επισκέπτη – προσκυνητή όπως πολλοί αγιασμένοι τόποι. Είχαν προηγηθεί πολλά γεγονότα από τις 14 Μαρτίου όταν ο παλιός κλέφτης Ν. Χριστοδούλου έριξε την πρώτη ντουφεκιά του Αγώνα, η επανάσταση στα Καλάβρυτα την 21 Μαρτίου, που είναι η πρώτη επαναστατημένη περιοχή, τα δραματικά γεγονότα στην Πάτρα, ώσπου στις 23 Μαρτίου 1821 οι πρόκριτοι που είχαν συγκεντρωθεί στην Αγία Λαύρα, μαζί με οπλαρχηγούς, ύψωσαν με τον Παλαιών Πατρών Γερμανό την σημαία της Επαναστάσεως με το γνωστό «Ελευθερία ή Θάνατος». Ως εθνική εορτή καθιερώθηκε η 25η Μαρτίου καθώς συμπίπτει με την θρησκευτική γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Τρίτη, 15 Φεβρουαρίου 2011

"Ολη η χώρα ένα απέραντο σχολείο για όλους"


Ομιλία της Υπουργού Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Άννας Διαμαντοπούλου, στην πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Διά Βίου Μάθησης και Σύνδεσης με την Απασχόληση (Aθήνα, 15.02.2011)


«Πολιτεία που δεν έχει σαν βάση της την Παιδεία, είναι οικοδομή πάνω στην άμμο». Τάδε έφη Αδαμάντιος Κοραής.
Δεκαετίες μετά αντιμέτωποι με μία τεράστια κρίση στην εθνική μας ταυτότητα και με μία «χτυπημένη» οικονομία προσπαθούμε να αναβιώσουμε ενώ συγχρόνως ως πολιτικό σύστημα προσπαθούμε με πολύ σκληρή δουλειά, πολλές φορές κάνοντας ένα βήμα μπροστά και δύο πίσω να εξηγήσουμε και να πείσουμε τους Έλληνες ότι αυτή τη φορά όταν λέμε ότι όλα πρέπει να αλλάξουν, πρέπει να αλλάξουν!
Ενάμιση χρόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας προχωρά μπροστά αντικαθιστώντας την άμμο με στέρεο έδαφος και τα πήλινα πόδια με γερές βάσεις.
Στο Υπουργείο λέμε το προφανές πια για εμάς: «Αλλάζουμε Παιδεία, Αλλάζουμε την Ελλάδα».
Για πρώτη φορά ύστερα από δεκαετίες η πολιτική μας στρατηγική και το νομοθετικό μας έργο συντίθενται σε ένα σοβαρό αρχιτεκτόνημα για να φτιάξουμε μια νέα Ελλάδα στην οποία Πρωτοβάθμια, Δευτεροβάθμια, Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, Διά Βίου Μάθηση, Προσόντα και Έρευνα και Τεχνολογία συνθέτουν ένα κράμα για πρώτη φορά ομοιογενές.
«Αλλάζουμε Παιδεία, Αλλάζουμε την Ελλάδα»
Δεν είναι τυχαίο ότι διαμορφώνοντας το πλαίσιο σκέψης αφαιρέσαμε το άρθρο «την» από την Παιδεία. Αυτό γιατί πολύ απλά στο Υπουργείο Παιδείας σήμερα πιστεύουμε ότι Παιδεία είναι τα γράμματα αλλά και η νοοτροπία.
Οι παλιότερες γενιές έλεγαν: «Είναι μορφωμένος αλλά είναι ακαλλιέργητος».
Αυτό που κάποτε ονόμαζαν καλλιέργεια σημαίνει: «Πιστεύω στην χώρα μου», «Πιστεύω στην Εθνική μου ταυτότητα», «Μιλάω τη γλώσσα μου σωστά», «Μεταλαμπαδεύω την εθνική μου γλώσσα σε αυτούς που αναζητούν καλύτερη τύχη στη χώρα μου», «Αποκτώ φορολογική συνείδηση», «Αρχίζω να σκέφτομαι και το αύριο και δεν ζω μόνο για το σήμερα», «Αποβάλλω τον κυνισμό» και «Βρίσκω τα τελευταία ψήγματα υπομονής μέσα μου και διαμορφώνω συλλογικά, βήμα βήμα με το συνεργάτη μου, τον διπλανό μου, με την οικογένειά μου, την Ελλάδα που όλοι μας τόσο πολύ θέλουμε και τόσο απεγνωσμένα ψάχνουμε».
Για όσους έχουν βιαστεί να βαφτίσουν με δημοσιογραφικούς όρους τη Διά Βίου Μάθηση ως ένα αντικείμενο «βαρετό» ή όπως λέει ο λαός μας «Εδώ ο κόσμος καίγεται», τους απαντώ ότι «Ναι. Εδώ ο κόσμος καίγεται», και αυτό που σβήνει τη φωτιά πρέπει να είναι η δυνατότητα του Έλληνα να μπορεί να επανεκπαιδεύεται, να επανεκπαιδεύεται, όπου και όποτε θέλει, εξασφαλίζοντας αυτοπεποίθηση και επαγγελματική ασφάλεια εντασσόμενος σε ένα εθνικό πλαίσιο προσόντων που θα του επιτρέπει να ανταγωνίζεται με τους καλύτερους της Ευρώπης, σε όποια ειδικότητα θέλει, δίνοντας τέλος στην ελληνική αγορά εργασίας του «Τα κάνω όλα και συμφέρει».

Με τη σημερινή πρόσκληση σε συνδικαλιστικούς, εργοδοτικούς και κοινωνικούς φορείς, φορείς της αυτοδιοίκησης, επιτελικούς φορείς Διά Βίου Μάθησης καθώς και σε φορείς, οι οποίοι προωθούν τη σύνδεση με την απασχόληση, συνεχίζεται ο διάλογος για το Εθνικό Πρόγραμμα Διά Βίου Μάθησης που ξεκίνησε το Δεκέμβριο με πρωτοβουλία της κυρίας Γεννηματά.
Όπως γνωρίζετε, επειδή συμμετείχατε όλοι από την αρχή σε αυτό το εγχείρημα, ήδη από τον Ιανουάριο του 2010 τέθηκαν οι βάσεις μιας νέας στρατηγικής για την ανάπτυξη της Διά Βίου Μάθησης στη χώρα μας. Οι αρχές και η φιλοσοφία της έγιναν αντικείμενο διαδοχικών διαβουλεύσεων τόσο μέσα σε ομάδες εργασίας που συγκροτήθηκαν για το σκοπό αυτό, και στις οποίες πολλοί από εσάς συμμετείχατε ενεργά, όσο και σε επίπεδο ανοιχτής διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών, και μάλιστα δύο φορές: Το Φεβρουάριο και τον Ιούνιο.
Τα ερεθίσματα που πήραμε η κυρία Χριστοφιλοπούλου και εγώ από αυτή την εκτεταμένη διαβούλευση συνέκλιναν στην απόφαση να σχεδιαστεί μια νέα στρατηγική για τη Διά Βίου Μάθηση που να στοχεύει σε πολυεπίπεδη ανάπτυξή της. Και αυτό γιατί είναι κοινή διαπίστωση πως η Διά Βίου αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία που διαθέτουμε για την έξοδο από τη σημερινή κρίση.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η Διά Βίου Μάθηση στην έξοδο από την πολυδιάστατη κρίση την οποία βιώνουμε;

1. Η Διά Βίου Μάθηση συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη της χώρας και την προοπτική απασχόλησης γιατί παρέχει τη δυνατότητα έγκαιρης ανταπόκρισης στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Με ποιον τρόπο; Δίνοντας έμφαση στην αναβάθμιση των προσόντων του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας και στη σύνδεση των παρεχόμενων προγραμμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η πρόκληση δεν συνίσταται μόνο στη βελτίωση των δεξιοτήτων αλλά και στην αντιστοιχία των δεξιοτήτων με τις προσφερόμενες θέσεις απασχόλησης. Οι προγνώσεις για τη χώρα μας για τη δεκαετία 2010-2020, όσον αφορά στην προσφορά και ζήτηση θέσεων εργασίας, δείχνουν αύξηση της ζήτησης σε επαγγέλματα μεσαίου και υψηλού μορφωτικού επιπέδου (βλ. έρευνα Cedefop, Skills supply and demand in Europe: medium term forecast up to 2020). Μετά το 2011 και μέχρι το 2020 αναμένεται να δημιουργηθούν γύρω στις 370.000 νέες θέσεις εργασίας, οι περισσότερες από τις οποίες θα είναι στις μεταφορές και στη διανομή αγαθών, στις επιχειρήσεις και στις υπηρεσίες. Σε ζήτηση νέων θέσεων εργασίας, ο πιο γοργά αναπτυσσόμενος επαγγελματικός κλάδος σε βάθος δεκαετίας θα αφορά τεχνικούς και συναφή επαγγέλματα και εργαζόμενους στις πωλήσεις. Αυτό σημαίνει πως η χώρα τα αμέσως επόμενα χρόνια θα έχει ανάγκη από επαγγελματίες και τεχνίτες με τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση.
Η Διά Βίου Μάθηση αφορά επίσης στην οικονομία και στην αναπτυξιακή προοπτική της χώρας εφόσον μέσω της αρχικής και της συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης μπορούν να υπηρετηθούν αναπτυξιακοί στόχοι όπως η βιώσιμη ανάπτυξη και η δημιουργία οικονομίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα μέσω της στροφής σε τεχνικά επαγγέλματα υψηλής εξειδίκευσης. Η Διά Βίου Μάθηση έρχεται λοιπόν να χτίσει γέφυρες μεταξύ δύο χώρων που λειτουργούσαν μέχρι τώρα λίγο πολύ ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο: το χώρο της εκπαίδευσης και το χώρο της εργασίας.

2. Η κρίση που βιώνουμε δεν είναι, όμως, μόνο οικονομική. Είναι και κρίση πολιτική, κρίση αξιών και θεσμών. Η Διά Βίου Μάθηση μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση και αυτής της κρίσης. Με ποιον τρόπο;
Εκπαιδεύοντας τα άτομα, ώστε να γίνουν ενεργοί πολίτες αυτής της χώρας. Πολίτες με γνώσεις, κριτική σκέψη, περιβαλλοντική, φορολογική και καταναλωτική συνείδηση, πολίτες που ενδιαφέρονται για τα κοινά και είναι αλληλέγγυοι με τους ηλικιωμένους, τους αδύναμους, τους μετανάστες, που ενεργοποιούνται σε εθελοντικές οργανώσεις, που δεν απαξιώνουν, δεν μηδενίζουν, δεν ιδιωτεύουν, αλλά αντιστέκονται στη γενικευμένη παρακμή και προσπαθούν να αλλάξουν τα κακώς κείμενα.
Η Διά Βίου Μάθηση αφορά στο σύνολο των πολιτών αφού στοχεύει στον πυρήνα της Δημοκρατίας, στη διαμόρφωση δηλαδή ενεργών και ενημερωμένων πολιτών. Η δημοκρατία άλλωστε είναι το μόνο πολίτευμα, το οποίο απαιτεί εκπαίδευση των πολιτών σε συνεχή, καθημερινή βάση και μέχρι τα βαθειά γεράματα. Η ανάγκη αυτή γίνεται ιδιαίτερα επιτακτική σε περιόδους κρίσης.
Η στρατηγική της κυβέρνησης για τη Διά Βίου Μάθηση βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες:
· Δικτύωση: Γιατί πιστεύουμε πως μέσα από τα τοπικά και περιφερειακά δίκτυα μάθησης, μέσα από τους δεσμούς και τις πρωτοβουλίες που θα αναπτυχθούν από δημόσιους, ιδιωτικούς και κοινωνικούς φορείς σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο μπορούν να αναπτυχθούν σύγχρονες ιδέες και εστίες αριστείας και καινοτομίας, πολύ περισσότερες από όσο θα επέτρεπε ένα ιεραρχικά δομημένο και συγκεντρωτικά διοικούμενο σύστημα.
· Προγραμματισμός: Κάθε στρατηγική για να έχει αποτέλεσμα πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους, δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα και εργαλεία υλοποίησης, θεσμικά, διοικητικά και οικονομικά. Τα εργαλεία που υποστηρίζουν την υλοποίηση της στρατηγικής για τη Διά Βίου Μάθηση είναι ο νόμος 3879/2010, η νέα διοικητική αρχιτεκτονική του συστήματος και το Εθνικό Πρόγραμμα Διά Βίου Μάθησης, το οποίο παρουσιάζει σήμερα η αναπληρώτρια Υπουργός. Το Εθνικό Πρόγραμμα Διά Βίου Μάθησης αποτελεί τρανή απόδειξη της αλλαγής νοοτροπίας στο σχεδιασμό πολιτικής: από τον κατακερματισμό και την τιμαριοποίηση της πολιτικής στην εκπόνηση ενιαίας και συνεκτικής εθνικής πολιτικής.
· Διασφάλιση ποιότητας: Είναι εξαιρετικής σημασίας η ανάγκη εφαρμογής κριτηρίων ποιότητας και συγκεκριμένων πρακτικών παρακολούθησης, ελέγχου και αξιολόγησης των ενεργειών εκπαίδευσης και κατάρτισης, με όρους και διαδικασίες διαφανείς και δημοσίως γνωστές και εργαλεία που θα εξασφαλίζουν τη δυνατότητα σύγκρισης του αποτελέσματος του εκπαιδευτικού έργου, όπου και αν αυτό παρέχεται: τόσο από ιδρύματα του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος (σχολεία, πανεπιστήμια) όσο και από φορείς Διά Βίου Μάθησης και κατάρτισης, δημόσιους, ιδιωτικούς και κοινωνικούς. Το ενιαίο πλαίσιο αρχών διασφάλισης ποιότητας στη Διά Βίου Μάθηση που εκπονεί το Υπουργείο έρχεται να θέσει ποιοτικούς όρους σε ένα μέχρι τώρα άναρχο πεδίο.
· Αναγνώριση και πιστοποίηση προσόντων: Από τα σημαντικότερα κίνητρα για τη συμμετοχή σε κάθε είδους δραστηριότητες Διά Βίου Μάθησης αποτελεί η δυνατότητα αναγνώρισης και πιστοποίησής της. Με τη συγκρότηση Εθνικού Πλαισίου Προσόντων η Ελλάδα αποκτά μια μεγάλη ευκαιρία. Μια ευκαιρία να απαγκιστρωθούμε από αγκυλώσεις του παρελθόντος, να βάλουμε τάξη στο άναρχο πεδίο των κάθε είδους βεβαιώσεων και πιστοποιητικών που δίνονται από φορείς εκπαίδευσης και κατάρτισης και μέσα από διαδικασίες διασφάλισης ποιότητας να καταστήσουμε διαφανή σε όλους τα προσόντα των πολιτών. Ταυτόχρονα, είναι μια ευκαιρία για τους Έλληνες πολίτες να συνδέσουν τις γνώσεις και δεξιότητες που αποκτούν στη διάρκεια της ζωής τους με τις ανάγκες της συνεχώς μεταβαλλόμενης αγοράς εργασίας και να διεκδικήσουν με ίσους όρους θέσεις εργασίας και στην ενωμένη Ευρώπη.
Η Διά Βίου Μάθηση καταργεί τα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά στεγανά, τα ηλικιακά και γεωγραφικά όρια, δημιουργεί νέους δρόμους και δυνατότητες αλλά εμπεριέχει και κινδύνους για αυτούς που δεν είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις.
Στην Ελλάδα, σε περιβάλλον δημοσιονομικής κρίσης και οικονομικής ύφεσης οι προκλήσεις γίνονται ακόμη μεγαλύτερες. Στόχος της κυβέρνησης είναι να βγούμε από την παρούσα κρίση πιο δυνατοί. Στόχος μας είναι να αποδεσμεύσουμε τις δημιουργικές δυνάμεις στη χώρα μας και να δώσουμε αναπτυξιακή προοπτική. Πώς θα γίνει αυτό; Όπως έγινε και σε άλλες χώρες που πέρασαν από περίοδο βαθιάς ύφεσης σε φάση ανάπτυξης και οικονομικής ευρωστίας: Δίνοντας προτεραιότητα στην εκπαίδευση και μάλιστα στην τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και συνδέοντάς την με κεντρικούς αναπτυξιακούς στόχους όπως είναι η βιώσιμη ανάπτυξη.
Οι Ελληνίδες και οι Έλληνες είναι έτοιμοι: Η έρευνα κοινής γνώμης για τη Διά Βίου Μάθηση (που διεξήγαγε η Public Issue και βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου http://www.minedu.gov.gr/) δείχνει ότι οι πολίτες τάσσονται συντριπτικά υπέρ της ενίσχυσης του θεσμού της Διά Βίου Μάθησης (9 στους 10). Καθολική (9 στους 10) είναι και η πεποίθηση ότι η Διά Βίου Μάθηση είναι αρκετά έως πολύ σημαντική στη ζωή του ανθρώπου. Δείχνει επίσης ότι, ακόμη και σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, ο ένας στους δυο Έλληνες έχει πρόθεση να συμμετάσχει σε κάποιο πρόγραμμα Διά Βίου Μάθησης κατά το επόμενο έτος.
Και ως κυβέρνηση είμαστε έτοιμοι. Έχουμε τα εργαλεία κι έχουμε και τη θέληση να αξιοποιήσουμε τις δημιουργικές δυνάμεις των Ελλήνων πολιτών για να οδηγήσουμε τη χώρα σε έξοδο από την οικονομική κρίση και να δημιουργήσουμε συνθήκες αειφόρου ανάπτυξης μέσα από την παιδεία, μέσα από την εκπαίδευση, μέσα από τη Διά Βίου Μάθηση.
Η γκρίνια για το μνημόνιο σε εμάς στο Υπουργείο Παιδείας έχει λάβει τέλος γιατί έχουμε καταλάβει ένα πράγμα: Για να αλλάξει το Μέλλον της Ελλάδας, πέρα από αριθμούς και στατιστικά, πρέπει να αλλάξουμε εμείς. Στο μνημόνιο το Υπουργείο Παιδείας απαντά με μία νέα εθνική ταυτότητα για μια Ελλάδα και για Έλληνες για τους οποίους ενεργός πολίτης είναι ο πολίτης που συνεχώς βελτιώνεται, είναι μπροστάρης και ανταγωνίζεται με τους καλύτερους.

Για να στείλουμε το σωστό μήνυμα ας αναδείξουμε το 2012 σε Έτος Διά Βίου Μάθησης και Προσόντων με ένα μοναδικό στόχο: όλη η χώρα ένα απέραντο σχολείο για όλους, κάθε πολίτης με γνώσεις και κάθε επαγγελματίας με υψηλά προσόντα.

Εμφύλιος θεολόγων: ΠΕΘ κατά "ΚΑΙΡΟΥ"


ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΕΝΩΣΙΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ
Χαλκοκονδύλη 37. 10432 ΑΘΗΝΑ
Τηλ. 2105224180-FAX. 2105224420
Iστοχώρος: http://www.petheol.gr/
e-mail: panenthe@otenet.gr & : enosis@petheol.gr


Σχολιάζοντας την ανακοίνωση του πανελληνίου θεολογικού συνδέσμου “KΑΙΡΟΣ για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης” η οποία δημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο του Θεολογικού Συνδέσμου Λάρισας (http://religiousnet.blogspot.com/2011/01/blog-post_5552.html ) , o αντιπρόεδρος του Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ενωσης Θεολόγων (ΠΕΘ) κ. Ηλίας Χρ. Φραγκόπουλος δημοσίευσε απαντητικό άρθρο στο ιστολόγιο της ΠΕΘ, το οποίο αναδημοσιεύουμε κατωτέρω προς ενημέρωση των αναγνωστών μας. Δείτε και το σχόλιό μας στο Θεολογικό Σύνδεσμο, http://religiousnet.blogspot.com/2011/02/k-httpreligiousnet.html)

"ΤΑ ΧΑΜΕΝΑ ΚΕΝΤΡΑ ΚΑΙ Η ΘΕΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ

1. Διάβασα το άρθρο που μας έστειλαν ενυπογράφως οι αγαπητοί συνάδελφοι της Δ.Ε. του Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου «ΚΑΙΡΟΣ», ο τίτλος του οποίου είναι « Αναζητώντας το χαμένο νόημα, ένα χαμένο κέντρο...» , με την προτροπή (παραγγελία μάλλον παρά παράκληση) να το αναρτήσουμε στην ιστοσελίδα της ΠΕΘ. Εμείς αποφασίσαμε να μην το αναρτήσουμε, πρώτα μεν για τυπικούς λόγους, δηλ. γιατί η ιστοσελίδα είναι της Ένωσης και διατηρούμε λογικά το δικαίωμα να επιλέγουμε ό,τι θα προβάλλουμε σ' αυτήν, αλλά και για ουσιαστικούς που θα γίνουν απολύτως αντιληπτοί σ' όποιον διαβάσει τα όσα ακολουθούν.

2. Αλλ' άς ασχοληθούμε μ' αυτά, τα ουσιαστικά. Φυσικά δεν μας ενδιαφέρει η παράγραφος Ι. Τό θέμα δεν έχει σχέση με την ΠΕΘ. Στη ΙΙ, σωστά αναφέρει απλώς ερανίσματα της δικής μας διαμαρτυρίας. Στην παράγραφο ΙΙΙ όμως θα πρέπει να επισημανθούν πολύ σημαντικές διαφορές της αντίληψής τους απ' τη δική μας. Αναρωτιέται ο ΚΑΙΡΟΣ και τα μελη του ( αναφερόμενοι στην, κατά την αντίληψή τους, δική μας άποψη): «είναι ποτέ δυνατόν, η Θεολογία και η διδασκαλία της να γίνει ερήμην της ιστορίας, αδιαφορώντας για το, πως αυτή η Θεολογία ενέπνευσε και σαρκώθηκε σε πολιτισμό... ;». Σα να είχαμε εμείς ποτέ υποστηρίξει ότι θα πρέπει να διδάσκεται το ΜτΘ αποκομμένο απο την ιστορία και τον πολιτισμό και την ανάπτυξη της χριστιανικής πίστης και ζωής μέσα στην πορεία των δυό τελευταίων χιλιετηρίδων της ανθρώπινης ιστορίας. Αλλά ποτέ κανείς λογικός δάσκαλος δεν διανοείται κάτι τέτοιο. Έχουμε ξεκαθαρίσει τη δική μας θέση παλιότερα ( βλ. ΚΟΙΝΩΝΙΑ, τεύχος Ιουλίου -Σεπτ. 2009 σελ. 235-236, στην παράγρ. 6 του άρθρου με τίτλο « Περί το χαρακτήρα του θρησκευτικού μαθήματος», αλλά και το Υπόμνημά μας πρός την κ. Υπουργό, του Ιουνίου 2010, παράγρ. ΙV). Δεν θα επανέλθουμε.

3. Τo πιό σημαντικό σημείο όμως είναι ότι οι συνάδελφοι της Δ.Ε. του ΚΑΙΡΟΥ (και ίσως όλα τα μέλη του ΚΑΙΡΟΥ- είναι ερώτημα αυτό για μένα) αναφέρονται γενικά στη Θεολογία και την Αλήθεια στηνεξής φράση τους : « το πως αυτή η Θεολογία ενέπνευσε και σαρκώθηκε σε πολιτισμό» και παρακάτω « ότι κάθε λαός όπου γής αναζήτησε την Αλήθεια μέσα από τους δικούς του θρησκευτικούς δρόμους, που καλό θα ήταν....κλπ». Στη φράση αυτή που καμμιά, απολύτως καμμιά, σχετική διάκριση δεν κάνει θα πρέπει να εννοήσουμε συμπεριλαμβανόμενη και τη Χριστιανική Θεολογία και τη Χριστιανική Αλήθεια. Και πράγματι ο αγώνας για την αλήθεια την περί του Θεού και της ζωής ήταν - είναι δύσκολος δρόμος και μεγάλος και δημιουργικός σ' όλες τις εποχές και σ' όλους τους λαούς της ανθρωπότητας για την ανθρώπινη σκέψη που πάντοτε αναζητούσε και αναζητά το Θεό. Όμως η αναζήτηση αυτή της Αλήθειας όσο σεβαστή, και θαυμαστή κάποτε, και άν είναι, είναι βέβαια ανθρώπινη. Αλλά το μήνυμα και η διδασκαλία του Χριστού και κατ' ακολουθίαν της χριστιανικής Θεολογίας και Αλήθειας είναι η ίδια η θεία αποκάλυψη. Αυτήν άν την πιστεύουμε, την αποδεχόμαστε, την ασπαζόμαστε και την ζούμε, δεν μπορούμε να την ταυτίζουμε με έναν- κάποιον « απ' τούς θρησκευτικούς δρόμους μέσα απ' τους οποίους κάθε λαός όπου γής αναζήτησε την αλήθεια». Ναί, σεβόμαστε, εκτιμούμε και θαυμάζουμε κάποτε τα βήματα και άλλων λαών, και όλων των θρησκευτικών ομάδων τούτης της γής. Αλλά υπάρχει, θα υπάρχει η διαφορά που είπαμε. Δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στίς ανθρώπινες αναζητήσεις του Θεού και στην ίδια την θεία αποκάλυψη. Και δεν μπορούμε να την αρνηθούμε. Κυρίως δεν μπορούμε να την διαγράφουμε απ'τα μάτια, το μυαλό και την ψυχή των παιδιών μας και του λαού μας, των οποίων οφείλουμε να είμαστε δάσκαλοι.

4. Με τις προϋποθέσεις αυτές και τις δυό -εμείς πιστεύουμε ότι πρέπει, ότι οφείλουμε, να διδάσκουμε τις απόψεις και τις βασικές διδασκαλίες όλων των θρησκευμάτων. Όμως είναι ανάγκη απόλυτη τη διδασκαλία της ορθόδοξης χριστιανικής μας πίστης, που είναι αυτή η « εν Χριστώ» θεία αποκάλυψη αλλά και η πίστη των Πατέρων μας, και να τη γνωρίζουμε, και να την ασπαζόμαστε και να την ζούμε. Και αυτό το στόχο οφείλει να έχει η θρησκευτική διδασκαλία του ελληνικού σχολείου. Αλλά για το θέμα της διδασκαλίας του πολιτισμού-παράγωγου της πίστης και της ζωής μας, τουτο μόνο να προσθέσουμε: Νομίζει κανένας ότι η ΠΕΘ αρνείται το να διδάσκεται η Εκκλησιαστική Ιστορία, ή η βυζαντινή τέχνη, ή η θρησκευτική μουσική , κλπ και η ιστορική πορεία τους; Μα καλά, πως νομίζουν οι συνάδελφοι του ΚΑΙΡΟΥ...ότι εμείς σκεπτόμαστε; Ή , ίσως, πως σκέπτονται εκείνοι; Ότι εμείς θέλουμε μόνο δογματικά θέματα να διδάσκει το ΜτΘ; Προσωπικά, κλίνω στο να νομίζω ότι εκείνοι θέλουν μόνο η δογματική πίστη να μή διδάσκεται στα παιδιά ορθόδοξων οικογενειών. Ποιός ξέρει με ποιό απώτερο σκοπό; Ίσως να κάνω λάθος. Που πολύ θα ήθελα να αποδειχθεί.

5. Ας έλθουμε στην IV παράγραφο για την κατά την αντίληψή τους διγλωσσία της ΠΕΘ. Πρώτα μιά μικρή παρατήρηση: Θα θυμούνται όλοι ότι το Υπόμνημα της ΠΕΘ ( του Ιουνίου 2010) προς την κ. Υπουργό είχε μιά έκταση 3 1/2 σελίδων περίπου και συνοδευόταν από ένα ευρύτερο κείμενο ( εισηγητικό- υποστηρικτικό) με τίτλο « Το μάθημα των Θρησκευτικών σήμερα» ένδεκα περίπου σελίδων. Έ, λοιπόν όλα τα φερόμενα από τον ΚΑΙΡΟ παραδείγματα « διγλωσσίας» έλκονται από το κείμενο αυτό. Όλα. Και ξέρετε γιατί; Διότι στην αναλυτική στήριξη των απόψεών μας για την ανάγκη διδασκαλίας όχι μόνο θεολογικού-δογματικού χαρακτήρα, αλλά και ιστορικού-πολιτιστικού χαρακτήρα ( βλ. παράγρ. iv β του κυρίου μέρους του υπομνήματος, όπου εντελώς επιγραμματικά αναφέρονται όσα νομίζουμε ότι πρέπει να διδάσκονται στό ΜτΘ το ορθόδοξο θεολογικό μάθημα) χρειάστηκε βεβαίως να αναλυθεί και να στηριχθεί η άποψή μας, ότι δηλ. το μάθημα που στηρίζουμε πρέπει να περιλαμβάνει αυτά τα στοιχεία που και οι συνάδελφοι του ΚΑΙΡΟΥ θέλουν. Αλλά όχι μόνον αυτά. Κρίνετε λοιπόν τα περί « διγλωσσίας».

6. Στήν V παράγραφο του άρθρου του ΚΑΙΡΟΥ..., που αναφέρεται στη συγκρότηση της Επιτροπής Σύνταξης νέων προγραμμάτων Σπουδών για την υποχρεωτική εκπαίδευση, γίνεται μιά σκληρή επίθεση εναντίον της ΠΕΘ. Μάς κατηγορούν:-γιά ανακρίβεια και ψεύδος-γιά αντίληψη της διδασκαλίας της Θεολογίας ως παγιωμένο στη στασιμότητα σύ στημα που δικαιούται ( τουτο είναι πολύ σημαντικό) να αγνοεί το παρόν.-γιά ολιγωρία κατά την εποχή συγκρότησης της Επιτροπής και αίτημά μας να «δια ταχθεί η συμμετοχή μας σ' αυτήν». Είναι τούτο μιά φράση που οδηγεί τη σκέψη όποιου τη διαβάσει, στην αντίληψη του « αποφασίζμεν και διατάσσομεν» ! Αλλά αγαπητοί, το θέμα της ανακρίβειας και του ψεύδους εύκολα και με απόλυτο τρόπο λύεται. Όποιος γνωρίζει πρόσωπα και απόψεις, δεν έχει παρά να διαβάσει τα ονόματα που περιλαμβάνει η επιτροπή. Η περί ψεύδους κατηγορία εύκολα αλλάζει τότε κατεύθυνση. Και μάλιστα όχι από εμάς. Γιά τη δεύτερη κατηγορία θα πρέπει να πούμε ότι αγγίζει το μεγάλο θέμα της άκρας συντηρητικότητας και του απόλυτου ριζοσπαστισμού. Σ' ένα κόσμο που φαίνεται σ' όλα τα στοιχεία του η σύγκρουση των ακροτήτων και η ανάμειξη των απόψεων, οι κατηγορίες του τύπου αυτού καταντούν φαιδρές. Αλλωστε στα περί διγλωσσίας μας κατηγόρησαν και για τα δυό. Όμως εμείς αποδεχόμαστε τα θετικά όλων των απόψεων. Αρκεί η θέση μας να γίνει αντιληπτή και κατανοητή. Τέλος για την ολιγωρία, που μας άφησε εκτός Επιτροπής: Ρωτήσαμε ποιοί έλαβαν τοτε γνώση της προκήρυξης. Οι Θεολογικές Σχολές μήπως; Οι Ενώσεις των θεολόγων; Οι υπηρετούντες στα σχολεία- με κοινοποίηση κάποιας εγκυκλίου; Φαίνεται πως μόνο η ανάρτηση στο διαδίκτυο , στην ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, θεωρήθηκε επαρκής προκήρυξη. Με τη λογική αυτή όλοι θα πρέπει να παρακολουθούν όλα τα παρουσιαζόμενα στο διαδίκτυο. Μέθοδος που παρουσιάζει την ευκολία της επιλογής των όποιων « ημετέρων». Και γι' αυτό είναι « λίαν εξυπηρετική».

7. Η « μεγαλόπνοη» VI παράγραφος του άρθρου έχει θέμα το οποίο δεν θα ήθελα να θίξω ούτε βέβαια αναλυτικά να συζητήσω. Ίσως κάπου αλλού. Αλλοτε. Θα σημειώσω όμως ένα στοιχείο της. Θεωρεί ότι το μάθημά μας έχει τελικά καταστεί «απόν ή εξοβελιστέο απο το δημόσιο χώρο» και ότι υπεύθυνοι γι'αυτό είναι « κάποιοι που το καθιστούν γραφικό, συρρικνωμένο, αναντίστοιχο με την εποχή του» . Καί εννοεί βέβαια όχι εκείνους που αποδέχονται ή και πατρονάρουν αδικαιολόγητες απαλλαγές και ορθοδόξων μαθητών. Όχι εκείνους που θέλουν την αποκοπή απ' αυτό κάθε διδαχής της ορθόδοξης πίστης και κάθε απόδειξης της ανωτερότητάς της και της σημασίας της για την κοινωνική ζωή. Όχι βέβαια εκείνους που θέλουν να το συρρικνώσουν σε απλή αναφορά θρησκειολογικών και ιστορικο-πολιτιστικών πραγματικοτήτων μέσα στό ιστορικό γίγνεσθαι. Όχι αυτούς. Εννοούν όλους τους άλλους".

14-2-2011 Ηλίας Χρ. Φραγκόπουλος

Κυριακή, 13 Φεβρουαρίου 2011

"Συγχωνεύσεις με κριτήρια καθαρά παιδαγωγικά"

Η υπουργός Παιδείας Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων Αννα Διαμαντοπούλου, σε απαντητική δήλωσή στο F/B (http://www.facebook.com/diamantopoulou?v=app_4949752878) για το θέμα των συγχωνεύσεων σχολικών μονάδων, ανέφερε:

"Το «πρώτα ο μαθητής» ισχύει και εδώ. Προχωράμε σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση και τους γονείς. Θέλω να γίνει σαφές και αποδεκτό από όλους ότι οι δυνατότητες και η προοπτική του νέου σχολείου πρέπει να είναι εφαρμόσιμες παντού και ...προς όφελος των μαθητών.

Τα κριτήρια των συνενώσεων είναι καθαρά παιδαγωγικά, και εδώ συνεκτιμώνται ο χρόνος μετακίνησης, οι αποστάσεις και οι περιορισμοί της νησιωτικής και ορεινής Ελλάδας.

Οι δάσκαλοι και οι καθηγητές με την εμπειρία τους πρέπει να είναι οι κατ’ εξοχήν σύμμαχοι μας στην προσπάθεια να δημιουργήσουμε τους βέλτιστους παιδαγωγικά όρους προς όφελος των παιδιών".