Σάββατο, 27 Νοεμβρίου 2010

H καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος απαλλαγής απ' τα Θρησκευτικά


Υπό Σπυρίδωνος Παπακωστοπούλου *

Με το ισχύον καθεστώς απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών βάσει της εγκυκλίου Φ12/977/109744/Γ1/26 - 08 - 2008 ρητώς ορίζεται ότι το μάθημα των Θρησκευτικών παραμένει υποχρεωτικό στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και προβλέπεται επίσης ότι: "οι μη ορθόδοξοι μαθητές, δηλαδή οι αλλόθρησκοι ή οι ετερόδοξοι, οι οποίοι απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών (...), κατά την ώρα διδασκαλίας του συγκεκριμένου μαθήματος παρακολουθούν υποχρεωτικά τη διδασκαλία διαφορετικού διδακτικού αντικειμένου σε άλλο τμήμα της ίδιας τάξης και ο Σύλλογος Διδασκόντων του Σχολείου καθορίζει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, που θα παρακολουθούν οι απαλλασσόμενοι. Αυτό για μεν τους αλλοδαπούς αφορά σε μάθημα ελληνικής γλώσσας, για δε τους υπόλοιπους, μάθημα ανάλογο με τις μαθησιακές τους ανάγκες".

Στην ως άνω εγκύκλιο, καθώς και σε επόμενα διευκρινιστικά έγγραφα που επακολούθησαν μέχρι και τώρα όπου απλώς αναπαράγουν το περιεχόμενο της εγκυκλίου Φ12/977/109744/Γ1/26 - 08 - 2008, καθίσταται σαφές ότι:
το μάθημα των Θρησκευτικών διδάσκεται σ' όλες τις Σχολικές Μονάδες της Δευτερόβαθμιας Εκπαίδευσης, σύμφωνα με τα επίσημα υποχρεωτικά Αναλυτικά και Ωρολόγια Προγράμματα,
δίνεται η δυνατότητα απαλλαγής στους αλλόθρησκους και ετερόδοξους μαθητές, οι οποίοι για λόγους συνείδησης δεν επιθυμούν να παρακολουθήσουν το εν λόγω μάθημα,
απαιτείται η πιστή εφαρμογή των εγκυκλίων που αφορούν στο μάθημα των Θρησκευτικών.
Βάσει πληροφοριών, που έχει συγκεντρώσει το blog exagorefsis.blogspot.com από, ανά την Ελλάδα, συναδέλφους Θεολόγους διαπιστώνονται τα εξής:
δυστυχώς απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών όχι μόνο αλλόθρησκοι ή και ετερόδοξοι μαθητές, αλλά και μαθητές, οι οποίοι ευθαρσώς δηλώνουν στους Θεολόγους καθηγητές ότι κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας μόνο και μόνο για να έχουν ένα μάθημα λιγότερο στην μελέτη τους. Μάλιστα συμβαίνει και το εξής παράδοξο: να έχουμε τάξεις όπου αλλόθρησκοι ή ετερόδοξοι μαθητές να μην αιτούνται απαλλαγής, ενώ, αντίθετα, να κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας μαθητές, που βάσει της εγκυκλίου απαλλαγής δεν είναι μη ορθόδοξοι (αυτό αναφέρουν οι ίδιοι στους καθηγητές τους Θεολόγους).
Αρκετοί Διευθυντές Σχολικών Μονάδων δεν εφαρμόζουν πιστά την εγκύκλιο των απαλλαγών, η οποία προβλέπει ρητώς την κάλυψη της ώρας απαλλαγής από άλλο μάθημα του Ωρολογίου Σχολικού Προγράμματος. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τώρα, που γίνεται αυτή η παρέμβασή μας, κάποιοι Διευθυντές εκπληρώνουν αιτήματα απαλλαγής μαθητών, ενώ, ουσιαστικά, έχει τελειώσει το Α τρίμηνο στα Γυμνάσια (30 - 11 - 2010) και τα Λύκεια διανύουν, μέχρι στιγμής, το ήμισυ του Α τετραμήνου.
Καθίσταται λοιπόν σαφές τόσο από τα οριζόμενα εκ της κυρίας εγκυκλίου απαλλαγής όσο και από τα πραγματικά περιστατικά της τρέχουσας σχολικής περιόδου, ότι χρήζουν ερμηνείας και άμεσης αντιμετώπισης συσσωρευμένα προβλήματα εντός των Σχολικών Μονάδων, τα οποία προκύπτουν από τη δισλειτουργία της διαδικασίας απαλλαγών. Εμείς με την παρούσα παρέμβασή μας προσπαθούμε να αναδείξουμε:
την από ορισμένους μαθητές (μέσω των κηδεμόνων τους) καταχρηστική άσκηση ενός δικαιώματος, που η Πολιτεία χορήγησε σε ειδική κατηγορία ατόμων επιθυμώντας να ρυθμίσει συγκεκριμένη περίπτωση, που άπτεται θεμελιώδους Συνταγματικού δικαιώματος, το οποίο σχετίζεται με την θρησκευτική ελευθερία και
να προτείνουμε λύση για άρση από το αδιέξοδο, το οποίο φαίνεται πως έχει δημιουργήσει η υφιστάμενη νομική ανακολουθία των εγκυκλίων της Διοίκησης και η οποία τείνει να εξελιχθεί σε νομότυπη μεν άσκηση ενός δικαιώματος οσιαστικά δε παράνομη.
Το ελληνικό Σύνταγμα στο άρθρο 5 παρ. 2 προβλέπει: "¨Ολοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων...".
Επίσης, στο άρθρο 13 παρ. 1 αναφέρει: "Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός".
Ακόμη, το άρθρο 16 παρ. 2 διαλαμβάνει τα εξής: "Η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες".
Τέλος, η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (γνωστή ως ΕΣΔΑ) στο άρθρο 9 παρ. 1 & 2 εγγυάται την θεμελιώδη θρησκευτική ελευθερία κάθε προσώπου τόσο σε επίπεδο εκδηλώσεως όσο ακόμη και σε επίπεδο αλλαγής θρησκείας ή πεποιθήσεων.
Από τα ανωτέρω άρθρα συνάγεται ασφαλώς ο απόλυτος σεβασμός της θρησκευτικής ελευθερίας των ατόμων, αλλά και ο υποχρεωτικός χαρακτήρας της Παιδείας να παρέχει ιστορική (εθνική) και θρησκευτική αγωγή. Εάν, όμως, λάβουμε υπόψη ότι με τα μέχρι τώρα ισχύοντα απαλλάσονται από το μάθημα τν Θρησκευτικών και μη ορθόδοξοι μαθητές, οι οποίοι, στις πλείστες των περιπτώσεων, δεν αναπληρώνουν τις ώρες απαλλαγής με κάποιο άλλο μάθημα, τότε, εξ απόψεως δικαίου, συμπεραίνουμε ότι παραβιάζεται η αρχή της ισότητας ενώπιον του νόμου. Αυτό επιβεβαιοί και το ίδιο το Σύνταγμα στο άρθρο 4 παρ. 1 με τη ρητή διάταξη: "Οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου". Τίθενται, λοιπόν, δύο εύλογα ερωτήματα:
οι Διευθυντές εκείνων των Σχολείων που εκπρόθεσμα χορηγούν, αφειδώς, απαλλαγές και τώρα ακόμη, ενώ για την προθεσμία χορηγήσεως απαλλαγής διαλαμβάνει η εγκύκλιος Γ2/12907/08 - 02 - 2005, μήπως δεν παραβιάζουν την αρχή της νομιμότητας;
το γεγονός ότι, σε ικανό αριθμό σχολείων, δεν συνέρχεται ο Σύλλογος διδασκόντων ώστε να καθορίσει ειδικό πρόγραμμα σπουδών, που προβλέπει η βασική εγκύκλιος επί των απαλλαγών, στους απαλλαχθέντες, μήπως αυτή η σοβαρή παράλειψη δεν εισάγει με ευθύνη της διοίκησης των κατά τόπους Σχολικών μονάδων (οι οποίες είναι ν.π.δ.δ.) δυσμενή διάκριση εις βάρος εκείνων των μαθητών, που έχουν ένα μάθημα παραπάνω στο Ωρολόγιο Σχολικό Πρόγραμμα;
Κατόπιν των ανωτέρω καθίσταται αντιληπτό ότι η προσχηματική επίκληση λόγων συνείδησης, μέρους μαθητών, έχει ως αποτέλεσμα:
την εισαγωγή δυσμενούς διακρίσεως εντός των πλαισίων της ειδικής κυριαρχικής σχέσης μαθητών - Διεύθυνσης Σχολείου τη ανοχή, σιωπή και παραλείψει των παρανομούντων Διευθυντών, την από μέρους τους καταχρηστική άσκηση δικαιώματος, το οποίο ειδικώς χορήγησε η ελληνική Πολιτεία σε ειδική κατηγορία μαθητών, προκειμένου να ρυθμίσει την περίπτωση σεβασμού του θεμελιώδους δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας.
Με βάση την παρ. 2 του άρθρου 25 του Συντάγματος: "Η αναγνώριση και η προστασία των θεμελιωδών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του ανθρώπου από την Πολιτεία αποβλέπει στην πραγμάτωση της κοινωνικής προόδου μέσα σε ελευθερία και διακιοσύνη", καθώς και την παρ. 3 του άρθρου 25 του Συντάγματος: "Η καταχρηστική άσκηση δικαιώματος δεν επιτρέπεται", αναφέρουμε τα εξής:

Κατάχρηση δικαιώματος είναι η νομότυπη πλην όμως υπερβολική και για τούτο μη ανεκτή από την έννομη τάξη άσκηση δικαιώματος. Η κατάχρηση αποτελεί καταρχήν νομότυπη άσκηση δικαιώματος. Δε συνιστά δηλαδή παράβαση των κανόνων δικαίου, όμως μεμπτόν είναι ο χαρακτήρας της κατάχρησης ως υπερβολικής συμπεριφοράς και συνεπεία τούτου ως συμπεριφορά μη ανεκτή από την έννομη τάξη. Η καταχρηστική συμπεριφορά ως ποιοτικά υπερβολική συμπεριφορά περιέχει το στοιχείο της εκμετάλλευσης, όπως εν προκειμένω τέτοιο στοιχείο συνιστά η προσχηματική επίκληση λόγων συνείδησης από ορθοδόξους τω θρήσκευμα μαθητές. Οι προσχηματικώς επικαλούμενοι λόγους συνείδησης μαθητές καταχρώνται το δικαίωμα απαλλαγής, αφού εκμεταλλεύονται την εξουσία, που η εν λόγω δυνατότητα απαλλαγής, ως προστατευόμενο αγαθό της Συνταγματικώς κατοχυρωθείσας θρησκευτικής ελευθερίας (Άρθρο 13παρ.1) ταυτόχρονα δε και υπερνομοθετικώς εγγυηθείσα από την ΕΣΔΑ (ΆΡΘΡΟ 9 παρ. 1 & 2), αναγνωρίζει, αλλά για σκοπούς, όμως, εντελώς ξένους από εκείνους για τους οποίους παρεσχέθη το δικαίωμα. Άρα για σκοπούς αντίθετους προς την έννομη τάξη.
Για την άρση των προεκτεθέντων χρονιζόντων από διετίας αδιεξόδων και παρανομιών πρέπει πρωτίστως να επισημάνουμε τις ευθύνες εκ των παραλείψεων της Διοίκησης και πιο συγκεκριμένα του Υπουργείου Παιδείας δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, που εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να σιωπά στις πρόδηλες δισλειτουργίες επί της διαδικασίας της απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών και τη ανοχή του να υφίσταται, σε αρκετά ελλνικά Σχολεία, δυσμενής διάκριση εις βάρος των μη απαλλαγέντων μαθητών τη συνεργεία βέβαια και μερικών έκνομων Διευθυντών Σχολείων.
Εμείς θα αναφέρουμε τρεις λύσεις από τις οποίες υιοθετούμε την τρίτη κατά σειρά. Να προσθέσουμε δε ότι και οι τρεις έχουν αποτελέσει, κατά καιρούς, θέμα διαλόγου και αντιπαραθέσεων. Αυτές τις συστηματοποιούμε σε τρεις κατηγορίες:
η ΝΕΟΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΗ
η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ - ΚΛΑΣΙΚΗ
η ΣΥΓΚΕΡΑΣΤΙΚΗ (ΧΡΥΣΗΣ ΤΟΜΗΣ)
Η πρώτη θέλει το μάθημα των Θρησκευτικών ως μάθημα επιλογής, με δυνατότητα απαλλαγής απ' όλους όσους θα το επιθυμούσαν άνευ κριτηρίου θρησκευτικής συνείδησης.Πάντως ορισμένοι διατυπώνουν και πιο ακραίες απόψεις περί πλήρους καταργήσεως αυτού.
Η δεύτερη επαναφέρει το μάθημα στο προϊσχύσαν νομικό καθεστώς, δηλαδή αυτό κατά το οποίο το μάθημα των Θρησκευτικών είναι υποχρεωτικό για όλους και αιτήσει τους, αιτιολογημένως, απαλλάσσονται οι μη ορθόδοξοι.
Η τρίτη, που στη συνέχεια σύντομα θα αναπτύξουμε, μας βρίσκει σύμφωνους και ίσως έχει διατυπωθεί, αποκλειστικά, πρώτη φορά από τον γράφοντα μετά την έκδοση της εγκυκλίου απαλλαγής. Φρονούμε ότι με την τρίτη λύση το προκύψαν αδιέξοδο, που λόγω της σιωπής, αλλά και άρνησης της Διοίκησης, που εγγίζει τα όρια έκνομης διοικητικής δράσης, μπορεί να αρθεί εφόσον ισχύσει η λεγόμενη ΕΠΙΛΟΓΗ της ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αυτό σημαίνει ότι δίνεται η δυνατότητα στους μαθητές να επιλέξουν μεταξύ δύο υποχρεωτικών μαθημάτων, δηλαδή μεταξύ ενός βασικού - υποχρεωτικού Ορθόδοξου Χριστιανικού μαθήματος και ενός εναλλακτικού υποχρεωτικού με βασικές γνώσεις Ιστορίας Θρησκειών ή Φιλοσοφίας της Θρησκείας ή Επιστήμης και Βιοηθικής.
Κατακλείοντας αυτή την παρέμβασή μας ελπίζουμε, μέσα από την απόπειρα παρουσίασης της σημερινής πραγματικότητας και καταθέτοντας για μια ακόμη φορά την πρότασή μας σχετικά με τη βιωσιμότητα του μαθήματος των Θρησκευτικών, να βγούμε όλοι λίγο πιο ενημερωμένοι και γιατί όχι και ενωμένοι μέσα από τη σύγκλιση εκατέρωθεν απόψεων.

* Ο Σπύρος Παπακωστόπουλος είναι θεολόγος καθηγητής 1ου Γυμνασίου Βούλας, αποσπασμένος στο 1ο Γυμνάσιο Βάρης Ανατ. Αττικής. Διευθύνει τον ιστοχώρο "Εξαγόρευσις", http://exagorefsis.blogspot.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου