Παρασκευή, 2 Ιουλίου 2010

Hμερίδα στη μνήμη του Σάββα Αγουρίδη, από το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ


Ο αείμνηστος Καθηγητής Σάββας Αγουρίδης (1921-2009), γνωστός ως πρωτοπόρος θεολόγος και ιδιαίτερα ως ερμηνευτής της Καινής Διαθήκης, υπηρέτησε στην ενιαία τότε Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. κατά τα έτη 1956-1968 εγκαινιάζοντας μια νέα πορεία στη Βιβλική έρευνα. Πολλοί εκ των Καθηγητών της Θεολογικής Σχολής, ιδιαίτερα των αρχαιοτέρων, υπήρξαν μαθητές του. Πέραν της επιστημονικής Βιβλικής έρευνας διεκρίθη για την κοινωνική του ευαισθησία τόσο σε θεωρητικό επίπεδο (δια της συγγραφής σχετικών μελετών) όσο και σε πρακτικό (δια της οργανώσεως διαφόρων κοινωνικών δραστηριοτήτων). Με σειρά διαλέξεων από διάφορα βήματα της Ελλάδος αλλά και του εξωτερικού, με ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές συνεντεύξεις, με δημιουργία Σεμιναρίων και κύκλων μελέτης Αγίας Γραφής διέδιδε τις Βιβλικές αλήθειες σε ευρύτερα στρώματα του ελληνικού λαού, ενώ συγχρόνως υπήρξε μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.

Διετέλεσε Πρόεδρος του Ιδρύματος «΄Αρτος Ζωής» επί τρεις δεκαετίες εκδίδοντας το «Δελτίο Βιβλικών Μελετών», το μοναδικό στον Ορθόδοξο χώρο επιστημονικό περιοδικό στο χώρο της Αγία Γραφής, και μεταφράζοντας, είτε ο ίδιος είτε συνεργάτες του, σημαντικά βιβλία ξένων θεολόγων.
Στις 15 Φεβρουαρίου 2009 έφυγε από τον κόσμο αφήνοντας πλούσια κληρονομιά στους νεότερους θεολόγους.

Γι’ αυτό το Τμήμα θεολογίας του Α.Π.Θ. διοργανώνει ευγνωμόνως Hμερίδα για να τιμήσει τη μνήμη του και την προσφορά του, που θα λάβει χώρα στην αίθουσα Τελετών του παλαιού κτηρίου της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης το πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου 2010.

Στην Ημερίδα θα μιλήσουν διακεκριμένοι θεολόγοι αναπτύσσοντας θέματα που αναφέρονται στη Βιβλική Θεολογία ή γενικότερα στην Ορθόδοξη Θεολογία.

Σύντομο Βιογραφικό σημείωμα, για τον Καθηγητή Σάββα Αγουρίδη (1921-2009)

1. Ο Καθηγητής Σάββας Αγουρίδης, πρωτοπόρος Έλληνας ερμηνευτής της Καινής Διαθήκης, γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29-11-1921, σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1938-43) και μετεκπαιδεύτηκε ως υπότροφος του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών στο University of Duke της Βόρειας Καρολίνας των Η.Π.Α (1947-1950), απ’ όπου πήρε το διδακτορικό δίπλωμα Ph.D., και εν συνεχεία στο Columbia University της Νέας Υόρκης. Ανακηρύχτηκε κατόπιν διδάκτωρ στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1954 και υφηγητής το 1956, ενώ το ίδιο έτος άρχιζε η σταδιο­δρομία του στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με την εκλογή του ως έκτακτου Καθηγητή και εν συνεχεία ως τακτικού (1960) στην Έδρα της Εισαγωγής και Ερμηνείας της Καινής Διαθήκης, την οποία υπηρέτησε ως το έτος 1968. Στη διάρκεια της θητείας του στη Θεσσαλονίκη, παράλληλα προς τα πανεπιστημιακά του καθήκοντα, διηύθυνε κύκλους μελέτης της Αγίας Γραφής και το Σεμινάριο Θεολόγων Θεσσαλονίκης. Συνεργάστηκε επίσης με την Αμερικανική Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης σε κοινωνικά προγράμματα που μετείχαν φοιτητές της Θεολογικής Σχολής.
Το έτος 1968 εξελέγη τακτικός καθηγητής στην Αθήνα (Έδρα Ερμηνείας, Ερμηνευτικής και Ιστορίας των χρόνων της Καινής Διαθήκης), όπου και πρόσφερε τις υπηρεσίες του ως το έτος της παραίτησής του, το 1985, πριν συμπληρώσει το προβλεπόμενο από το Νόμο όριο ηλικίας. Αλλά και μετά την αποχώρηση από την ενεργό πανεπιστημιακή υπηρεσία δεν ανέκοψε ούτε την επιστημονική συγγραφική παραγωγή, ούτε την ποικίλη του προσφορά στην κοινωνία. Ως μέλος, κατά τις πρόσφατες δεκαετίες, της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής συνεργάστηκε με συναδέλφους άλλων ειδικοτήτων (γιατρούς, βιολόγους, νομικούς και φιλοσόφους) και με το ανοιχτό πνεύμα του και τους ευρείς ορίζοντες της σκέψης του συνεισέφερε από τη δική του σκοπιά θετικό έργο στην Επιτροπή.

2. Ο Καθηγητής Σάββας Αγουρίδης άνοιξε νέους δρόμους στην ερμηνεία των Βιβλικών κειμένων, εφαρμόζοντας τις νέες ερμηνευτικές μεθόδους που δεσπόζουν στο διεθνές επιστημονικό στερέωμα (όπως π.χ. η ιστιρικο-κριτική, η Μορφοϊστορική, η Συντακτική κ.ά.), μη παραβλέποντας παράλληλα και την παραδοσιακή ερμηνεία της Εκκλησίας. Οι νέες μέθοδοι πίστευε ότι δεν μάχονται την πίστη, αλλά την ενισχύουν και την κατοχυρώνουν.
Με τα μαθήματά του και τις συγγραφές του έφερε μια νέα πνοή στα θεολογικά πράγματα, υπογραμμίζοντας ότι ο βιβλικός λόγος δεν αναφέρεται μόνο στο παρελθόν των ανθρώπων και της ιστορίας, ούτε προαναγγέλλει απλώς το ελπιζόμενο μέλλον, αλλά κάνει μια βαθιά τομή στο παρόν.
Κατά τη θητεία του στα δύο Πανεπιστήμια της χώρας διετέλεσε Πρόεδρος Τμήματος, Κοσμήτορας, μέλος πολλών επιτροπών και Πρυτανεύων κατά το έτος 1983 για τη διεξαγωγή των προβλεπόμενων διαδικασιών της εφαρμογής του Νόμου 1268 /83.
Επί διεθνούς επιπέδου η συμβολή του στη Βιβλική έρευνα και στις Διεκκλησιαστκές σχέσεις ανεγνωρίσθη σε ευρύτατη κλίμακα. Συμμετείχε με εισήγηση σε πλείστα επιστημονικά Συνέδρια, διετέλεσε εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Κεντρική Επιτροπή του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών (1968-1974), αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Βιβλικών Εταιριών (United Bible Societies) επί δεκατέσσερα έτη, καθώς και της Ευρωπαϊκής Μεταφραστικής Επιτροπής. Υπήρξε επίσης μέλος πολλών διεθνών επιστημονικών οργανισμών όπως π.χ. της Studiorum Novi Testamenti Societas, Academie Internationale des Sciences Religieuses, Colloquium Oecumenicum Paulinum κ.ά. Κλήθηκε να διδάξει στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού της Βοστόνης, στο Βιβλικό Ινστιτούτο της Ρώμης και σε άλλα Πανεπιστήμια.

3. Η θεματική των έργων του καλύπτει όλο το εύρος της επιστήμης της Καινής Διαθήκης (Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, Ερμηνεία, Ιστορία, Θεολογία). Τα κείμενα της Καινής Διαθήκης που κατεξοχήν αγάπησε και μελέτησε ο καθη­γητής Σ. Αγουρίδης είναι τα Ιωάννεια έργα (Το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, η Αποκάλυψη, οι Καθολικές Επιστολές του Ιωάννη), που έχουν ιδιαίτερη θέση στην Ορθόδοξη Εκκλησία και Θεολογία. Τα σπουδαιότερα συγγράμματά του περί των κειμένων αυτών είναι: Χρόνος και αιωνιότης εν τη Θεολογική διδασκαλία Ιωάννου του Θεολόγου 1958, β΄έκδ.1964, Η Αρχιερατική Προσευχή του Ιησού (Ιωάν.κεφ.17), 1965, Πέτρος και Ιωάννης εν τω τετάρτω Ευαγγελίω, 1966, Υπόμνημα στις τρεις Καθολικές επιστολές του Ιωάννη, 1973, Η Αποάλυψη του Ιωάννη, 1994, Το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, τόμ. Α΄ και Β΄, 2005.
Από τα πολλά συγγράμματά του, που υπερβαίνουν μαζί με τις μικρές μελέτες τα 200 και πολλά από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες, αναφέρουμε κατ’ επιλογή μερικά: Ενώχ. Συμβολή εις την έρευναν της συγχρόνου τη Καινή Διαθήκη ιουδαϊκής εσχατολογίας, 1955. Χριστιανισμός και Πολιτισμός, 1958, Βιβλικά Μελετήματα τόμ. Α΄, 1966, τόμ. Β΄, 1971. Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, 1971. Τα Απόκρυφα της Παλαιάς Διαθήκης, τόμ. Α΄1974, τόμ. Β΄1985. Ιστορία των χρόνων της Καινής Διαθήκης, 1980. Ερμηνευτική των ιερών κειμένων, 1979, β΄έκδ. 2000. Η θρησκεία των σημερινών Ελλήνων, 1983. Τα χειρόγραφα της Νεκρής Θάλασσας (σε συνεργασία με τον καθηγητή Γ. Γρατσέα), 1988. Χριστιανικός Γνωστικισμός: Τα Κοπτικά κείμενα του Nag Hammadi στην Αίγυπτο, 1989. Άραγε γινώσκεις ά αναγινώσκεις (Ερμηνευτικές και Ιστορικές Μελέτες σε ζητήματα των αρχών του Χριστιανισμού), 1989. Οράματα και Πράγματα (Αμφισβητήσεις-Προβλήματα-Διέξοδοι στο χώρο της Θεολογίας και της Εκκλησίας), 1991. Θεολογία και Επικαιρότητα (Μελέτες και Άρθρα), 1996. Θεολογία και Κοινωνία σε διάλογο, 1999. Ματθαίος ο Ευαγγελιστής, 2000.

4. Από το 1971 επί 30 συναπτά έτη ως Πρόεδρος του κληροδοτήματος «΄Αρτος Ζωής» εξέδιδε το ειδικό περιοδικό «Δελτίο Βιβλικών Μελετών» με συμμετοχή Ελλήνων και ξένων επιστημόνων και με πλούσια αρθρογραφία σχεδόν σε κάθε τεύχος του ίδιου του εκδότη, καθώς επίσης επιμελήθηκε τη μετάφραση σημαντικών έργων ξένων θεολόγων, κυρίως ερμηνευτών, όπως π.χ. των O.Cullmann, A.Schweitzer, J.Weiss, R.Bultmann, J.Jeremias, E.Lohse, κ.π.ά. Δικό του έργο είναι η διοργάνωση στην Αθήνα του Β΄ Διεθνούς Συνεδρίου Ορθόδοξης Θεολογίας, 40 χρόνια μετά το πρώτο (Αθήνα, 1936), καθώς και η έκδοση των Πρακτικών του στα Ελληνικά και Αγγλικά.
Μέσα στις βασικές συγγραφικές δραστηριότητές του ανήκει και το εκτεταμένο μεταφραστικό του έργο. Το κατ’ εξοχήν μεταφραστικό έργο σηματοδοτείται (αξιολογικά και όχι χρονολογικά) από τη Μετάφραση της Καινής Διαθήκης στη δημοτική (έκδοση της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας, 1985, β΄έκδ. 1989) σε συνεργασία με συναδέλφους του των Πανεπιστημίων Αθήνας και Θεσσαλονίκης (Γ.Γαλίτη, Ι.Καραβιδόπουλο, Β.Στογιάννο. Ι.Γαλάνη, Π.Βασιλειάδη). Το μεταφραστικό του έργο όμως εκτείνεται και σε μια σειρά αξιόλογων συγγραμμάτων ξένων θεολόγων, Ορθοδόξων και ετεροδόξων, τη μετάφραση των οποίων είτε εκπονούσε αυτοπροσώπως, είτε προωθούσε ως Πρόεδρος του Ιδρύματος «Άρτος Ζωής».

Πιστεύοντας ότι η θεολογία γενικότερα και η ερμηνεία της Αγίας Γραφής ειδικότερα δεν μπορεί να περιορίζεται σε κλειστό χώρο που ορίζεται από τα πανεπι­στημιακά πλαίσια αιθουσών διδασκαλίας και βιβλιοθηκών, παρουσίασε ερμηνευτικά θέματα αλλά και γενικότερα επί­καιρα θρησκευτικά, εκκλησιαστικά, κοινωνικά, οικουμενικά κ.ά. προβλήματα από στή­λες εφημερίδων, περιοδικών, από την τηλεόραση, και από βήματα διαφόρων πόλεων της Ελλάδος ή του εξωτερικού.
Πέρα από το ότι υπήρξε η εξέχουσα πρωτοποριακή μορφή στα Θεολογικά γράμματα, επεδόθη και στο φιλανθρωπικό έργο είτε ως Πρόεδρος του «΄Αρτου Ζωής», είτε διαφόρων άλλων οργανισμών. Είναι χαρακτηριστικός ο τίτλος μιας από τις πολλές συλλογές μελετών του: Θεολογία και κοινωνία σε διάλογο, 1999. Η κοινωνική δικαιοσύνη βρισκόταν πάντοτε στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων του και μάλιστα δικαιοσύνη όχι σε τοπικό αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Επίσης αγωνίστηκε για την ειρήνη μετέχοντας στην κίνηση για την επικράτηση της διεθνούς ειρήνης στην κοινωνία. Υποστήριξε με συγγραφές και λόγους τα Ανθρώπινα δικαιώματα (βλ. τη μελέτη του Τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Δυτικό κόσμο, 1998).

5. Ο Καθηγητής Σ. Αγουρίδης με τη χρήση σύγχρο­νων επιστημονικών μεθόδων έρευνας και την αξιοποίηση σύγχρονων ερμη­νευτικών ρευμάτων, καθώς και με την έξαρση της ανανεωτικής ανάγκης στη Θεολογία και την Κοινωνία έδωσε μια σημαντική ώθηση στις Καινοδιαθηκικές σπουδές στον τόπο μας, κινητοποίησε δη­μιουργικά τη σκέψη όχι μόνο των ερμηνευτών αλλά των θεολόγων γενικό­τερα επί συγχρόνων θεολογικών και κοινωνικών θεμάτων, προκάλεσε γόνιμες αντιδράσεις και επηρέασε πολλές γενιές θεολόγων. Κοντολογίς, υπήρξε πρωτοπόρος με πάθος στη Βιβλική έρευνα στον τόπο μας αλλά και στο διεθνές επιστημονικό στερέωμα. Μετείχε σε κάθε εκκλησιαστικό ή κοινωνικό γεγονός και με παρεμβάσεις του γραπτές ή προφορικές έκρινε τα κακώς κείμενα αδιαφορώντας για τις όποιες επιπτώσεις και συνέπειες για το άτομό του.

Ως δάσκαλος πανεπιστημιακός υπήρξε εντυπωσιακός και ελκυστικός προκαλώντας το ενδιαφέρων και των φοιτητών άλλων Σχολών σε αίθουσες που ήταν υπερπλήρεις. Κάνοντας ένα απολογισμό της πορείας του ο ίδιος στο Επιστημονικό Συμπόσιο που οργάνωσαν οι καθηγητές του Τμήματος Θεολογίας Θεσσαλονίκης το 1991 για τη συμπλήρωση εβδομήντα χρόνων της ζωής του, μιλάει για «τρία άστρα που σελάγησαν πάνω από το φορτουνιασμένο πέλαγος που ταξίδεψα. Χωρίς αυτά τα τρία αστέρια θα είχα καταποντιστεί». Τα τρία αυτά αστέρια είναι «ο Χριστός, η ανυποχώρητη επιστημονική αλήθεια και η παγκόσμια Δικαιοσύνη….Γιατί η δικαιοσύνη, μόνο όταν είναι παγκόσμια, είναι δικαιοσύνη».

Μετά από μία πολύπλευρη και δημιουργική ζωή απεβίωσε στην Αθήνα στις 15-2-2009, αφήνοντας στους νεότερους ερευνητές μια παρακαταθήκη που μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:

1. Δεν υπάρχει τίποτε που να εμποδίζει την έρευνα για την ανεύρεση της επιστημονικής αλήθειας. Κι όταν αυτή βρίσκεται πρέπει να λέγεται ανεξαρτήτως προσωπικού κόστους, το οποίο ο ίδιος ποτέ δεν υπολόγισε.

2. Η θεολογία δεν πρέπει να ασκείται στον κλειστό χώρο του Πανεπιστημίου ή των σχολείων γενικότερα, αλλά πρέπει να αναφέρεται στα προβλήματα της κοινωνίας, της καθημερινής ζωής και στο εκάστοτε πολιτιστικό γίγνεσθαι. Και

3. Η διεπιστημονική συνεργασία είναι σήμερα περισσότερο από απαραίτητη.

Βιβλιογραφία.

Επειδή δεν είναι δυνατή η απαρίθμηση όλων των έργων του Καθηγητή Σ. Αγουρίδη, πλην των όσων επιλεκτικά αναφέρουμε εντός του παραπάνω Βιογραφικού σημειώματος, παραπέμπεται ο αναγνώστης στους τέσσερις τιμητικούς τόμους όπου υπάρχει η πλήρης Εργογραφία του.

Χριστός και Χρόνος. Επιστημονικό Συμπόσιο προς τιμήν του Καθηγητή Σάββα Αγουρίδη, Θεσσαλονίκη 1993.


Επιστημονική Επετηρίδα της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τόμ.ΚΘ΄,1994.

Δελτίο Βιβλικών Μελετών, έτη 2002-2003:Τιμητικό αφιέρωμα στον Καθηγητή Σάββα Αγουρίδη.
The Greek Orthodox Theological Review 47(2002), Nr 1-4.




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου